Không phải cứ biết đọc chữ là đã “biết đọc”. Mỗi đứa trẻ đều đi qua những giai đoạn phát triển khác nhau trong hành trình đọc sách. Khi hiểu rõ từng giai đoạn, cha mẹ và thầy cô sẽ dễ dàng nhận ra sự tiến bộ của trẻ, từ đó lựa chọn cách đồng hành phù hợp hơn…
Giai đoạn nhận biết (Emergent Readers)
Hành trình đọc của một đứa trẻ không bắt đầu từ những dòng chữ, mà bắt đầu từ cảm xúc. Ở giai đoạn nhận biết (Emergent Readers), trẻ dần hình thành mối quan hệ đầu tiên với sách. Những cuốn sách nhiều hình ảnh, những câu chuyện được lặp lại, những lần ngồi đọc cùng người lớn… tất cả tạo nên một trải nghiệm an toàn và dễ chịu. Trẻ có thể chưa đọc được chữ, nhưng đã bắt đầu nhận diện chữ cái, âm thanh và “đọc” theo cách riêng của mình – thông qua hình ảnh, trí nhớ và sự dự đoán. Điều quan trọng nhất ở giai đoạn này không phải là kỹ năng, mà là cảm xúc: trẻ có thích sách hay không.
Giai đoạn trước khi trở thành người đọc (Early Readers)
Khi bước sang giai đoạn trước khi trở thành người đọc (Early Readers), trẻ bắt đầu tiến gần hơn đến việc “giải mã” ngôn ngữ. Từ việc nhìn tranh, trẻ chuyển dần sang tập trung vào chữ. Trẻ học cách đánh vần, ghép âm, dự đoán nghĩa của từ dựa vào ngữ cảnh và kiểm tra lại bằng hình ảnh. Đây là giai đoạn có nhiều thử thách, nhưng cũng là lúc những năng lực nền tảng được hình thành: thói quen đọc, khả năng suy đoán và sự kiên nhẫn khi gặp từ mới. Đọc, lúc này, không còn chỉ là phát âm, mà bắt đầu gắn với việc hiểu ý nghĩa.
Giai đoạn chuyển giao (Transitional Readers)
Khi khả năng đọc trở nên vững vàng hơn, trẻ bước vào giai đoạn chuyển giao (Transitional Readers). Trẻ không còn đọc từng từ rời rạc, mà bắt đầu theo dõi cả một câu chuyện. Những cuốn sách dài hơn, những bộ truyện có nhiều tập, những nhân vật và diễn biến rõ ràng trở nên hấp dẫn hơn. Trẻ có thể duy trì việc đọc trong thời gian dài hơn, hiểu được mạch nội dung, và sử dụng các chiến thuật đọc để xử lý phần lớn văn bản. Dù đôi khi vẫn cần hỗ trợ với những từ khó hoặc nội dung phức tạp, trẻ đã bắt đầu đọc một cách có ý thức – không chỉ để đọc đúng, mà để hiểu.
Giai đoạn đọc thành thạo (Fluent Readers)
Ở giai đoạn đọc thành thạo (Fluent Readers), việc đọc trở thành một năng lực độc lập. Trẻ không chỉ đọc trôi chảy mà còn hiểu cách một văn bản được tổ chức, ghi nhớ nội dung và kết nối các ý tưởng. Quan trọng hơn, trẻ bắt đầu nhận ra rằng mỗi cuốn sách là một góc nhìn – một cách nghĩ của người viết về thế giới. Việc đọc lúc này không còn dừng lại ở việc tiếp nhận thông tin, mà mở ra khả năng suy nghĩ, so sánh và phản tư. Trẻ đọc để hiểu người khác, và từ đó, hiểu chính mình.
Bốn giai đoạn phát triển đọc không gắn chặt với độ tuổi hay cấp học. Mỗi đứa trẻ có một nhịp đi riêng, và không có hành trình nào giống hành trình nào. Điều quan trọng không phải là trẻ đang ở đâu trong các giai đoạn, mà là trẻ có cảm thấy thoải mái khi đọc hay không, có tò mò và muốn tiếp tục đọc hay không.
Khi người lớn hiểu được tiến trình này, việc đồng hành sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn. Thay vì thúc ép trẻ đọc nhanh hơn, đọc nhiều hơn, chúng ta có thể chọn cách tạo ra một môi trường đủ an toàn, đủ thú vị để trẻ muốn mở sách ra mỗi ngày.
Lời kết
Hành trình đọc không bắt đầu từ việc đọc đúng chữ, mà bắt đầu từ một mối liên kết giữa đứa trẻ và cuốn sách. Khi mối liên kết ấy được nuôi dưỡng đủ lâu, đứa trẻ sẽ tự mình bước tiếp, trở thành một người đọc độc lập, sâu sắc và bền vững.
Nguồn tham khảo: Pacific Resources for Education and Learning (PREL)**
Xem các bài viết liên quan tại đây:
Đọc vui: https://eduforlife.edu.vn/doc-vui/
Đọc Thông minh: https://eduforlife.edu.vn/doc-thong-minh/
Đọc phân tích: https://eduforlife.edu.vn/doc-phan-tich/
Nguồn: https://eduforlife.edu.vn/4-giai-doan-phat-trien-viec-doc-o-tre-hieu-dung-de-dong-hanh-hieu-qua/
