Phê bình và Lý luận

Văn học Việt Nam đương đại trải qua bốn thập kỉ ghi dấu nhiều đổi thay, trong đó sự thay đổi ý thức của nhà văn về cách tiếp cận hiện thực, về mối quan hệ tương tác giữa chủ thể sáng tạo và đối tượng tiếp nhận có thể xem là những căn tố tạo nên những chuyển đổi trong tư duy nghệ thuật và đời sống văn học.

Mỗi bài tiểu luận trong cuốn sách “Bức xúc không làm ta vô can”* của Đặng Hoàng Giang đều có thể xem như một thực hành phê bình văn hóa, phê bình xã hội.

Âm vang của Cách mạng lan rộng trên thế giới và ngân qua các thời đại, đến nay là hai thế kỷ. Do những biến động lịch sử, văn hóa Việt Nam tiếp xúc với văn hóa phương Tây, nhất là với văn hóa Pháp, nhất là trong nửa đầu thế kỷ XX này. Nói như Hoài Thanh và Hoài Chân trong Thi Nhân Việt Nam, do cuộc tiếp xúc ấy, văn chương Việt Nam trải qua "một cuộc biến thiên vĩ đại".

Giải thưởng văn học của các hội đoàn ở Việt Nam, nhìn chung, chỉ rộ lên vào ngày trao giải, còn giai đoạn “tiền trao giải”, khoảng thời gian đủ kịch tính nếu biết nâng tầm quan trọng của sự kiện, hầu như luôn bị bỏ qua.

Trong căn phòng nhỏ chật kín tài liệu ở một con phố nhỏ tại Hà Nội, Tổng Thư ký Hội Ngôn ngữ học Việt Nam PGS, TS Phạm Văn Tình đã dành thời gian trò chuyện sôi nổi với chúng tôi về hiện tượng “lệch chuẩn” trong sử dụng tiếng Việt của giới trẻ hiện nay. Đây là vấn đề ông rất tâm huyết khi nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng. Dưới đây là nội dung cuộc trò chuyện.

Hồ Quý Ly, Mẫu thượng Ngàn, Đội gạo lên chùa vì sao được tái bản liên tục. Giá trị và những cách tân nghệ thuật của tác phẩm- bài viêt của nhà phê bình Lã nguyên

Mỗi nền văn chương có một chủ nghĩa Hiện thực huyền ảo của riêng mình. Nếu Hiện thực huyền ảo Mỹ Latinh chứa đựng tầng sâu của nền văn hóa trùng phức bản địa thì Hiện thực huyền ảo Nhật Bản mang theo chất trữ tình, trực cảm và những yếu tố tâm linh. Phân biệt rành ròi các yếu tố phương Đông và phương Tây, sự ảnh hưởng qua lại của chúng trên tác phẩm kiệt xuất của Akutagawa, Kawabata, Kenzaburo hay Murakami là điều bất khả và cũng không cần thiết. Vẻ đẹp được chưng cất, nỗi đau đớn được thanh lọc, sự xót xa và thanh thản trước cái vô thường… Chứa đựng điều đó là niềm hạnh phúc của văn chương nhân loại.

Viết về cái ác, cái xấu, mô tả nó một cách bạo liệt để người đọc sống hướng thiện hơn đã có từ thời truyện cổ tích. Nhà văn hiện nay đã làm gì trước cái xấu, cái ác nhằm đẩy lùi nó?

Hai đầu sách được bạn đọc đặc biệt yêu thích gần đây là Quân khu Nam Đồng và Nhật ký chuyên văn đều có một điểm chung: Làm sống dậy mảng ký ức tập thể (dù chỉ khu biệt trong một cộng đồng hẹp) và qua đó, người ta thấy một chân dung khác về người Hà Nội, không như chúng ta vẫn thường nghe nói, vừa hài hước, tếu táo và cũng có “máu liều” như ai…

Các chuyên gia cho rằng chất triết học, hài hước và trẻ thơ hòa quyện trong tác phẩm giúp nhà văn chinh phục độc giả nhiều độ tuổi.