HÀNH TRÌNH CỦA SỰ ĐỌC – TUỔI MẪU GIÁO & ĐỌC SUỐT ĐỜI

0
86

HÀNH TRÌNH CỦA SỰ ĐỌC – TUỔI MẪU GIÁO & ĐỌC SUỐT ĐỜI. Có kèm theo danh mục sách khuyến nghị đọc.

Bài của FBker Vũ danh Tuấn.

Tết năm nay, tôi mừng tuổi lũ trẻ bằng sách. Bọn trẻ nhận mừng tuổi và ngỡ ngàng, có đứa vui mừng, có đứa thất vọng. Rốt cuộc, có gói ghém đẹp thế nào đi nữa, thì sách vẫn cứ là sách, không thể biến thành những đồng polymer mới cứng cựa nằm trong phong bao sột soạt được. Tôi nhìn cách chúng ứng xử với quà mừng tuổi, KHÔNG BUỒN, KHÔNG VUI, chỉ thấy rằng đã dấn một chân vào nghề dịch sách cho trẻ con, thôi thì cũng nên dấn nốt cái chân kia, vào việc chung tay cùng các cụ mang sự đọc đến cho chúng. Trong bài này tôi sẽ không đề cập tới văn học Việt Nam, chỉ vì một lẽ: Đó không phải là điểm mạnh của tôi. That’s it!

Tôi sẽ bắt đầu từ TUỔI MẪU GIÁO. Hơi xa, nhưng tôi tin đó là tuổi GOLDEN để bắt đầu cho một quá trình ĐỌC SUỐT ĐỜI. Mi Lan, đứa út nhà tôi cũng đang tuổi này, và việc đọc với con bé nhiều khi chỉ là chơi sách. “Đồ chơi” thì nhiều lắm, nhưng gút lại vẫn là mấy thứ sau:

1. Kiến và chim bồ câu (truyện ngụ ngôn của Lev Tolstoy, văn xuôi)
2. Ngụ ngôn La Fontaine (truyện ngụ ngôn Pháp, thơ)
3. Truyện cổ Grim (cổ tích Đức, văn xuôi)
4. Bộ Ehon (sách kĩ năng của Nhật Bản)
5. Một loạt cuốn truyện tranh tiếng Anh (cái này tôi sẽ nói kĩ sau, không phải tự nhiên mà tủ sách Kẹp Hạt Dẻ có tới 5000 cuốn truyện tranh tiếng Anh, hàng nhập)
Mấy thứ trên giờ rất dễ mua vì tái bản nhiều lần. Và sách bây giờ, nhất là sách cho trẻ con, chỉ cần các cụ tinh ý một chút, thì cũng không phải là khó chọn. Có mấy cái lưu ý sau:

1. CHỌN SÁCH GÌ?

– Sách kĩ năng: loại này bây giờ cực đa dạng và phong phú. Cảm giác như đặt một thiếu nữ vào sạp sách kĩ năng, là có thể tự tin nuôi được một đứa trẻ, từ việc ăn uống đến đi vệ sinh. Thế nhưng, một đứa trẻ cần nhiều thứ hơn là nuôi dưỡng, và sách văn học đáp ứng được điều này. Sách kĩ năng nếu có đọc, thì cũng nên lựa những sách có hình vẽ đẹp (tôi sẽ nói ở dưới). Ehon là một lựa chọn khá tốt cho tuổi từ 0-3 tuổi, sau lứa này tôi nghĩ cần sách nhiều chữ hơn một chút. Nói thế thôi, tôi ưu tiên văn học hơn là kĩ năng. Những kĩ năng cơ bản, trẻ sớm muộn sẽ học được từ bạn và cuộc sống quanh trẻ, còn bồi đắp tâm hồn thì không đơn giản như thế, nhất định phải cần đến sách và thời gian. Sách văn học muôn năm…hehe.

– Sách văn học bây giờ cũng nhiều, chia làm 2 loại: kinh điển và sách mới. Ta chọn loại nào cũng được, cá nhân tôi thấy, tuổi này chưa cần thiết phải đọc có định hướng. Nhưng nếu bạn bối rối trước một rừng sách tranh cho trẻ như hiện nay, thì tôi ưu tiên văn học kinh điển. Bởi lẽ, nó đã được thẩm định qua thời gian, và đã trở thành những mô thức hoặc ẩn dụ trong cuộc sống này.
Đừng sợ kinh điển khó đọc. Có nhiều thứ quen thuộc bạn đã đọc được từ thuở ấu thơ, kinh điển cũng nằm trong số đó đấy.

Những cuốn tôi liệt kê trên kia phù hợp cho bé từ 4-6 tuổi, thậm chí là sau 6 tuổi bé vẫn dùng được. Bây giờ, các truyện cổ tích đã được tách nhỏ ra thành từng cuốn lẻ, biên tập lại lời và vẽ tranh rất đẹp, kích thích thị giác của trẻ. Nếu rủng rỉnh tí, ta nên mua từng cuốn lẻ như thế, để sau này khi đã hình thành thói quen đọc sách cho con, bé của bạn sẽ dễ dàng cầm cuốn truyện mỏng mà không bị nặng tay. Nếu không, bạn chia lượng sách cần mua ra 2 loại, một loại sách tranh mỏng để ĐỌC CÙNG CON (kiểu tương tác mà tôi sẽ nói ở duoi) và một loại sách tuyển tập để ĐỌC CHO CON NGHE.

Nên cân đối ngôn ngữ cho trẻ, bằng cả thơ, văn xuôi và nhạc. Thơ cần ngắn, tốt nhất là câu 4-5 chữ thôi, để trẻ dễ thuộc. Thơ có vần, nên còn đáp ứng được một phần của nhạc nữa. Ưu tiên những bài đơn giản, dễ hiểu, trong sáng, rồi sau đó mới đến ý nghĩa. Ngụ Ngôn La Fontaine luôn là lựa chọn đầu tiên của tôi. Đó là cuốn kinh điển tổng hợp được tất cả thế mạnh của thơ, nhạc, truyện cổ tích, các lớp trầm tích văn hoá và cả những kĩ năng ứng xử trong cuộc sống. Đó là cuốn sách đọc nhiều lớp, nhiều lần trong quãng đời của một con người.

Văn xuôi, tôi ưu tiên truyện cổ tích. Nhiều người cho rằng truyện cổ tích nhiều thứ nhạy cảm, man rợ, ác độc…Tôi thì cho rằng cổ tích chắc chắn xuất phát từ đời thực. Ví dụ, Bạch Tuyết và Bảy chú lùn cũng từ bối cảnh một khu hầm mỏ, nơi những người thợ mỏ sống chủ yếu trong hầm lò, không phát triển chiều cao. Thậm chí, đến cả quả táo nửa đỏ nửa trắng bị tẩm độc, cũng do ngộ độc thực phẩm thời bấy giờ.

Các cụ có thể đọc cùng con hoặc đọc cho con nghe đều được. Cứ thoải mái lựa chọn những truyện có tính kĩ năng hoặc bài học cuộc sống. Cổ tích (và đồng dao) Việt Nam thì tôi nhớ kha khá nên không mua, nhưng nếu bạn cần thì các nhà sách lúc nào cũng sẵn. Còn giữa Andersen và Grim thì đương nhiên nên chọn Grim, vừa dễ hiểu vừa thân thiện với trẻ nhỏ hơn nhiều. Andersen cũng là một kì thư đấy, tôi sẽ trở lại với bộ này ở bài viết về tuổi đọc thiếu niên (ở một tút khác).

Ngắn gọn nhất, ngụ ngôn nhất là Kiến Và Chim Bồ Câu, cuốn kinh điển dưới gối của bao thế hệ cha mẹ. Đại văn hào nước Nga Lev Tolstoy đã dịch/chuyển dịch từ truyện ngụ ngôn của Aesop (Ê-dốp) – “con người sung sướng” nhất Hy Lạp bởi “hiểu” được tiếng nói của thiên nhiên và muôn loài. Trong đó chứa đựng nhiều tiếng cười, có tiếng cười nhẹ nhàng vui vẻ của những ứng xử thường nhật, có tiếng cười chế giễu lòng tham lam, và có cả tiếng cười ngăn ngừa thói hư tật xấu…

Thế cũng hòm hòm rồi đấy nhẻ. Các bé đã có đủ thơ, nhạc và văn xuôi; có đủ ngụ ngôn, cổ tích và đồng dao. Giờ chỉ còn lại việc bạn sẽ trút yêu thương vào đám thơ nhạc, cổ tích, ngụ ngôn đó như thế nào mà thôi.

2. CHỌN SÁCH NHƯ THẾ NÀO?

– Nhất định phải chọn sách thật, nói không với sách lậu, sách giả. Dưới 6 tuổi là giai đoạn hình thành màu sắc, ngôn ngữ của trẻ, sách thật kiểm duyệt rất kĩ bảng màu, hình vẽ và ngôn ngữ. Tin tôi đi, sách lậu có thể rẻ hơn 20%, nhưng nó sẽ làm đứa trẻ phát triển chậm đi 200%, hoặc hơn.

– Nên chọn sách tranh. Màu sắc cần trung thực, hình vẽ cần đẹp. Với trẻ dưới 3 tuổi, các mảng màu nên lớn và là màu cơ bản, hình vẽ ít nét và đơn giản. Dưới 3 tuổi, mắt trẻ chưa đủ để phân biệt các màu lai và các hình nhiều nét. Tôi luôn muốn trẻ mẫu giáo được tiếp xúc với hình vẽ có tính nghệ thuật càng nhiều càng tốt. Ảnh chụp chỉ ghi lại sự mô tả trung thực, còn tranh vẽ kích thích trẻ tưởng tượng phong phú hơn rất nhiều.

– Chữ trong sách cần đơn giản, dễ đọc. Tốt nhất là loại chữ in thường, chân phương, cỡ chữ to. Các loại chữ in cầu kì hoa hoét sẽ làm chúng rối mắt và khó nhớ mặt chữ. Câu văn cần ngắn gọn, đúng mô thức câu, cái này để giúp trẻ dễ nhớ, dễ bắt chước, từ đó hình thành cho trẻ thói quen sử dụng ngôn ngữ đúng. Hơn nữa, có ngắn gọn thì chúng ta mới dễ nhớ, dễ kể lại bằng miệng trong những lúc không có “bảo bối” trong tay, hehe.
– Nếu là sách kĩ năng, ưu tiên những sách có thiết kế bất ngờ, kiểu sách ghép, sách ú oà (lift the flap), sách tương tác với bé và mẹ được.

3. MUA SÁCH Ở ĐÂU?

– Ở các thành phố lớn thì dễ dàng rồi, cứ ra đường sách, phố sách, nhà sách là có hết, như Đinh Lễ chẳng hạn. Ở nơi không dễ mua, các cụ tận dụng mạng online đi, tiki chẳng hạn.

– Nếu dư dả thời gian, cuối tuần dẫn các bé đi chơi, lúc về tạt qua nhà sách một tí, mua MỘT cuốn. Nhớ là chỉ mua MỘT cuốn thôi nhé, kể cả có là sách bộ thì cũng chỉ mua từng cuốn một, nếu đi cùng các bạn nhỏ. Đồ nhiều thì dễ chán, cái gì dễ có thì cũng sẽ dễ mất, với trẻ mẫu giáo, sách cũng chỉ là một thứ đồ chơi mà thôi. Vả lại, đó cũng là lúc bọn chíp này được rèn giũa về giá trị của tiền và sức lao động của bố mẹ chúng.

– Nếu không có thời gian, ta có thể order (internet trong tay, một cái inbox là đủ. Hoặc các cụ có thể tranh thủ tí buổi trưa chạy vèo ra làm 1 rổ, rồi về cất đi, đưa nhỏ giọt TỪNG CUỐN MỘT thôi (Nhớ là từng cuốn một). Nhiều nhà bạn tôi kết hợp đưa sách vào một lí do nào đó, phần thưởng khi các bạn làm được việc tốt, hoặc nhân ngày gì đó của bé chẳng hạn. Tôi thấy cũng hay, bởi khi món quà được gắn vào một kỉ niệm nào đó, đứa trẻ hẳn sẽ thấy mình được trân trọng hơn rất nhiều.

4. LÀM THẾ NÀO ĐỂ ĐỌC SÁCH CÙNG TRẺ?

Cái này “khoai” lắm, vì nó cần thời gian, mà chúng ta làm gì có nhiều thời gian? hehe, Hỡi ôi, thời gian chơi và FB thì nhèo, thời gian với con thì ít.

– Đầu tiên và quan trọng nhất, là một tâm thế đọc sách cùng trẻ.
ĐỌC SÁCH ĐƯỢC LỢI GÌ? TUỔI NÀY CHƠI THÔI, HIỂU GÌ ĐÂU, 10 CÂU, HỎI 9?

Thưa các cụ,

KHÔNG, tốt nhất đừng đặt lợi lộc vào việc này, mà lợi lộc sẽ tự đến khi ta hình thành được thói quen đọc sách cho trẻ. Trên tất cả, đọc sách sẽ giúp trẻ hình thành nhân cách một cách bền vững nhất. Chỉ cần chọn đúng sách, đồng hành cùng con, thì con chúng ta sẽ được lớn lên trong yêu thương, sẽ trở thành người nhân hậu và biết ngưỡng dừng trong cuộc sống.

Còn cái lợi trước mắt thì sao? Thì chỉ cần 3-6 tháng đồng hành cùng con, con bạn sẽ BIẾT ĐỌC CHỮ, có THÓI QUEN ĐỌC SÁCH, thích sách, và bạn sẽ chấm dứt được nỗi ám ảnh smartphone với trẻ của mình. Đôi khi bận quá mà các nhóc cứ léo nhéo 1 tỉ câu hỏi vì sao mẹ ơi mẹ hỡi, bạn có thể nịnh nọt chỉ hướng cho bé tự tìm hiểu trong sách, một công đôi việc luôn.

– Xác định tâm thế rồi, thì đến việc sắp xếp thời gian. Thời gian tốt nhất là buổi tối trước khi đi ngủ; 10-20 phút tuỳ độ tuổi, thể trạng, tâm trạng, hứng thú của trẻ và mẹ. Đứa trẻ sẽ mang vào giấc ngủ những câu chuyện, những mặt chữ, sự thanh bình của một tối ấm áp, niềm tin cậy về một siêu nhân cái gì cũng biết là mẹ nó, và tất nhiên là rất nhiều yêu thương của bạn. Đừng đọc lúc ăn cơm xong hoặc giữa tối, những hoạt động hoặc trò chơi khác sau đọc sách sẽ làm bé nhanh quên.

– Độ thường xuyên: lí tưởng nhất là tối nào cũng đọc. Việc này rất dễ, nhưng lại khó bền. Có cả tỉ lí do khiến bạn buông sách một tối. Theo tôi thì thế này, không nhất nhất tối nào cũng phải cầm sách. Tối nào mệt quá hoặc chẳng có hứng, hoặc bé hu hi sụt sịt, bạn bỏ qua sách đi, nằm ôm chúng và kể lại cho chúng nghe vài chuyện trong sách. Nên chọn những chuyện bé đã biết, để có thể chơi trò nhắc vở với chúng. Bé sẽ thấy mình thật thông minh và mạnh mẽ, khi giúp mẹ nhớ lại vài chi tiết mà mẹ ( giả vờ) quên.

– Không gian đọc: trên giường, tất nhiên hehe, nhưng cần giữ im lặng càng nhiều càng tốt. Ti vi tất nhiên không nên mở, hoạt động của người trong nhà nên nhẹ nhàng, không gây tiếng động mạnh. Đồ chơi dọn sạch không để mắt bé nhìn thấy. Bạn cần để bé không bị phân tán khi đọc sách, vả lại, càng không có chỗ đặt mắt, bé sẽ càng tưởng tượng theo câu chuyện được sâu hơn.

– Tương tác: đây là một quá trình tương tác tay ba, giữa bạn, bé và sách. Nghe thì có vẻ phức tạp, nhưng thực hiện cũng không quá khó khăn, dư lày:

+ 2 mẹ con ngồi là tốt nhất. Giữ sách cách mắt bé một khoảng 20-30cm, để bé dễ thấy và không tạo thói quen đọc gần, hại mắt.

+ Một tay cầm sách, một tay chỉ vào từng chữ, đọc rành rọt từng chữ theo chỉ tay. Nhớ là đọc chậm nhé, và đọc lại nếu bạn muốn. Đọc lại cũng cần chỉ tay theo từng chữ. Hoạt động này sẽ khiến bé tập trung vào câu chuyện, và cũng tạo cơ hội cho bé ghi nhớ luôn mặt chữ. Bé không thể nhớ ngay được, nhưng sự lặp lại mỗi tối sẽ dần hình thành khả năng đọc sớm. Trong thời đại smartphone như hiện nay, tôi vẫn cho rằng bé biết đọc sách sớm tốt hơn là bé biết chơi điện thoại sớm.

+ Sau đó bạn chỉ vào hình vẽ, và giải thích cho bé rất ngắn gọn, chậm rãi, bằng các mẫu câu giải thích hoặc nhận định, tự bạn nghĩ ra, ví dụ: Đây là bạn Mèo. Bạn mèo màu vàng. Bạn mèo đang bắt chuột. Bạn mèo xinh quá. Bé sẽ nhận biết sự vật và sử dụng đúng mẫu câu qua hoạt động này.

+ Nhịp đọc và sự lặp lại cũng rất quan trọng đấy. Bạn cứ biểu cảm tuyệt đối vào, như nói như kể với trẻ ấy. Và bạn nên lặp lại nguyên xi lời trong sách, trong những lần kể lại không dùng sách lần sau. Điều này sẽ giúp bé của bạn ghi nhớ cốt truyện, và cũng hình thành mẫu câu cơ bản cho bé. Bí quyết là bạn chỉ nên thuộc lời trong sách tranh, còn sách truyện dài dòng thì đừng dại dột mà thử thách với trí nhớ của trẻ. Bọn nhóc sẽ HÉT LÊN PHẢN ĐỐI khi thấy tối hôm nay các cụ kể khác với tối hôm trước…dù chỉ một từ! He he.

+ Các cụ sẽ thấy có lúc bé tập trung và nhắc lại lời bạn. Nếu bé nhắc lại lời bạn đọc thì tốt quá, nhưng đừng ép bé phải nhắc. Có lúc bé không nhắc theo bạn, nhưng mắt bé vào não bé đã chụp ảnh chữ đó rồi, đã lưu thông tin câu chuyện đó rồi, theo tay bạn chỉ, theo lời ta đọc. Còn phần nhiều thời gian đầu đọc sách, bé sẽ ngọ ngoạy không nhìn vào sách, không nhìn theo tay bạn chỉ, nhất là bé dưới 3 tuổi. Không sao, bạn cứ đọc chậm rãi, giọng nên biểu cảm theo nhân vật trong truyện, để thu hút bé trở lại câu chuyện. Kể cả khi bé không trở lại câu chuyện, không nhìn vào sách, thì bé vẫn được nghe bạn kể chuyện cơ mà! Vài tuần là bé sẽ quen nếp, sẽ đòi mẹ đọc sách ngay.

+ Bé không giữ sách, xé sách: không sao, cần cho bé thấy rằng sách cũng là một đồ chơi của bé, và thú vị không kém gì búp bê hay ô tô. Có chơi sách, bé mới có thể làm quen và thích được sách. Hạn chế việc bé xé sách bằng cách mua những sách gặm, sách bìa dầy, sách vải. Nhất thiết không mắng bé khi bé làm hỏng sách nhé. Tuyệt đối KHÔNG.

5. CUỐI CÙNG: ĐỪNG TIẾC LỜI KHEN, VÀ HÃY BIẾT CHỜ ĐỢI! Những đứa trẻ của chúng ta xứng đáng được như thế! Tình thương yêu nào cũng đáng trân trọng, chỉ khác nhau là cách chúng ta trút yêu thương vào con cái dư lào mà thôi!

Các cụ cho con mình đọc những gì, đọc ra sao, mời ghi lại bằng comment phía dưới, để chia sẻ cho người khác với nhoé. Thời buổi thời gian như kim cương thế này, cần sử dụng những bộ lọc. Tôi sẽ tiếp tục đăng Hành trình đọc cho lứa tuổi lớn hơn. Sau những va đập của tôi và con trai lớn trong việc luyện đọc, hi vọng các cụ sẽ không phải dùng đến Cây gậy và Củ cà rốt, như tôi đã từng.

Mời các cụ có con LỚN HƠN TUỔI MẪU GIÁO thì tham khảo tút sau nhoé: https://www.facebook.com/Vu.Roger/posts/1563434003778301

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here

9 + 13 =