Nguyễn Quang Thiều thao thức cố hương

Nguyễn Quang Thiều thao thức cố hương
 
“Khi càng xa tuổi trẻ, người ta càng gần những giấc mộng”, Nguyễn Quang Thiều viết như thế trong tạp văn Đời sống mà mi đang sống có thực sự là một đời sống.

Tác giả Nguyễn Quang Thiều – Ảnh: H.T.P.

” Đời sống luôn luôn mở ra vô tận những vẻ đẹp của nó. Và mỗi thể loại văn học nghệ thuật hay mỗi nghệ sĩ chỉ là một công cụ nhằm khám phá ra một trong vô vàn ấy mà thôi’

Càng gần những giấc mộng đời người, Nguyễn Quang Thiều càng thấm thía câu thơ của thi sĩ Hàn Quốc Kim Kwang Kyu: Cố hương là nơi ngươi không thể rời xa/ Cố hương là nơi ngươi không thể trở về.
Cho nên, bằng mọi cách, Nguyễn Quang Thiều phục dựng cố hương qua những câu chuyện kể, thật và mộng, và miên man.
Trong tập sách Người kể chuyện lúc nửa đêm và những giấc mộng, trước hết Nguyễn Quang Thiều kể về những chuyến đi xa và dài nhất trong cuộc đời mình. Tất nhiên đó là những chuyến đi ra ngoài biên giới, có thú vị, có bất trắc và đầy ám ảnh.
Và, sự ám ảnh, không chỉ là những biến cố, mà trong biến cố đó cái nhìn của thi sĩ về tha nhân như được mở hết cỡ giác độ.
Chẳng hạn, Nguyễn Quang Thiều kể chuyến đi nước ngoài đầu tiên của ông là đến Campuchia cuối năm 1979, với tư cách một người lính.

Trong một ngôi biệt thự hoang tàn đầy cỏ dại, tác giả nhìn thấy một quả xoài chín vàng, như là một thứ ánh sáng cứu rỗi trong một thành phố chết, thành phố bị hủy diệt bởi quân Pol Pot. Hình ảnh quả xoài ấy khiến ông xúc cảm viết nên một bài thơ. Nhưng theo ông, đó là một bài thơ thất bại bởi ngày ấy ông không đủ “quyền lực ngôn ngữ”.
Không có một bài thơ hay, nhưng Nguyễn Quang Thiều đã có một mảnh ký ức ánh sáng và rồi sẽ có ngày bài thơ quay lại, nhưng không biết đó là ngày nào.

Đi rất nhiều, rất xa và ở rất lâu trên nhiều xứ sở. Nhưng dù ở đâu, lãng du nơi góc biển chân trời nào thì cuối cùng nhà thơ cũng quay về với con người mình, với làng quê của mình. Dường như chuyến đi kỳ vĩ nhất của ông vẫn là những chuyến đò ngang sông Đáy.

Dường như sự thảng thốt đầy xúc cảm nhất với ông vẫn là khoảnh khắc chợt nhận ra cái bóng của mình bất động trên vách tường giữa khuya khoắt vàng vọt ngọn đèn dầu.
Dường như mùi hương quyến rũ ông nhất vẫn là mùi hương làng Chùa, hay mùi Trong căn phòng của một người bại liệt, đó là mùi trầu cay, mùi thuốc bắc, mùi lá bưởi, mùi ngải cứu, mùi nước tiểu… của bà nội ông những năm cuối đời.
Trong ngôi nhà của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều có một chiếc bàn to và dài, buổi tối những người bạn ở thị xã Hà Đông của ông thường ngồi ở đó, bên những tách cà phê nóng và nghe ông 
kể chuyện.

Nguyễn Quang Thiều thích kể và kể rất hay những câu chuyện nhân gian lẫn chuyện mộng mị ma quái.
Say sưa với câu chuyện nhưng không muốn làm người khéo chuyện. Bởi mỗi lần kể là mỗi lần Nguyễn Quang Thiều như muốn bộc bạch hết những ăn năn, sám hối, những dằn vặt ghê gớm của mình: “Cuộc sống thực sự là một chuỗi ký ức buồn bã, da diết, khổ đau đầy những suy tưởng, nhưng lúc nào cũng ngân vang cả trong bóng tối” (Ngôi nhà gỗ màu đỏ).
Nhưng cuối cùng thì kể lại hay viết ra là để được sống thanh thản và yên bình. “Sự yên bình, nói một cách đơn giản nhất, đó chính là Thiên đường”, đó là câu nói của thiền sư Thích Nhất Hạnh mà Nguyễn Quang Thiều lấy làm tâm đắc trích trong tạp văn Chúng ta đi qua thiên đường với đôi mắt mù.
Cuối cùng, điều đặc biệt của tập sách này là sau mỗi câu chuyện, tác giả đính kèm một phụ lục thơ. Những bài thơ như được chưng cất từ men đời. Một cuộc đời không ít đắng cay nhưng lúc nào cũng bồi hồi yêu thương và độ lượng.

Sách do NXB Trẻ ấn hành – Ảnh: H.T.P.