NỀN ĐẠO ĐỨC TIN LÀNH VÀ TINH THẦN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN- Max Weber

0
24
Thông tin về sách trong bài viết
Tên Sách: NỀN ĐẠO ĐỨC TIN LÀNH VÀ TINH THẦN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN
Tác Giả: Max Weber
NỀN ĐẠO ĐỨC TIN LÀNH VÀ TINH THẦN CỦA CNTB – Max Weber
(Protestant – Đạo Tin lành)
19.2.2018
 
Bài của CTV Nguyễn thế Duyệt.
 
Thượng đế đã ban cho mỗi chúng ta các kỳ nghỉ. Tận hưởng nó thế nào là tuỳ ở mỗi người. Với tôi, Tết Holiday lần này tiếp tục là 1 cuốn sách – NỀN ĐẠO ĐỨC TIN LÀNH VÀ TINH THẦN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN của Max Weber. Nó bù lại cho nhiều tháng qua không đọc được cuốn nào. Nhất là về “nền văn minh” và “tôn giáo”.
 
Kết quả hình ảnh cho NỀN ĐẠO ĐỨC TIN LÀNH VÀ TINH THẦN CỦA CNTB - Max Weber

Khi đọc cuốn “Văn minh – phương Tây & phần còn lại của TG”, Nail Furguson nói về 6 đặc trưng căn bản của Văn minh phương Tây, trong đó có yếu tố Tôn giáo – đạo Tin lành. Dứt khoát phải đọc cho bớt u tối.

Nhân tố thứ 6 mà Nail Furguson chỉ ra đó là “Đạo đức lao động”: một khuôn khổ đạo đức và phương thức hoạt động xuất phát từ Tin lành & các nguồn khác. Nhân tố này là chất keo kết dính đối với XH năng động và đầy bất ổn tiềm tàng được hình thành từ việc ứng dụng 5 yếu tố kia.
 
Rằng một hình thái rất đặc thù của Kito giáo, phiên bản nảy nở cuối TK XVI ở Tây Âu, đã ban tặng cho nền văn minh phương Tây hiện đại nhân tố thứ 6 trong số những nhân tố then chốt giúp nó vượt lên phần còn lại của TG: Đạo đức Tin Lành.
 
Hình ảnh có liên quan

Max Weber (1864-1920), cha đẻ môn XH học hiện đại và tác giả cụm từ “đạo đức Tin Lành”, đã giải thích thuyết phục nhất. Ông lý giải điều gì đặc biệt trong lời dạy của Luther và những người kế tục đã khích lệ dân chúng không chỉ lao động cần cù mà còn tích luỹ tiền bạc nữa.

Đi khắp nước Mỹ ông nhận thấy sự liên hệ thần thánh giữa thành tựu vật chất và đời sống tín ngưỡng sôi động nơi đây. Các tín đồ Tin Lành coi sản xuất và tiết kiệm là cách thể hiện lòng thành tín ngoan đạo của mình. Họ tin rằng làm việc hăng say là dấu hiệu chắc chắn nhất chứng tỏ một người nằm trong số những người được lựa chọn – nhóm được Chúa lựa chọn từ trước để cứu vớt.
 
Đạo đức Tin Lành đã cung cấp cho nhà tư bản những công nhân lương tâm, điềm đạm, phi thường, hiến dâng mình cho công việc như ý nguyện thiêng liêng của cuộc đời. Weber gọi đây là sự nảy sinh “CNTB lương thiện” thiên về vật chất với việc tổ chức hợp lý các nguồn lao động tự do. Một sự thực lý thú về sự tiên đoán của Ông “Rằng các nước Tin Lành tại châu Âu tăng trưởng nhanh hơn so với các nước Công giáo”. Tư tưởng của Luther về tự đọc Kinh Thánh đã khuyến khích xoá mù chữ và in ấn – điều đã giúp cổ vũ sự phát triển kinh tế & nghiên cứu khoa học.
 
Tôn giáo & tín ngưỡng quan trọng. Theo Ông, “đạo lý bền vững” Khổng giáo đã đóng vai trò cho sự thất bại của Đế chế Trung Hoa khi không khuyến khích một cơ cấu thể chế cạnh tranh như cơ cấu đã thúc đẩy phương Tây đổi mới. Thực tế lịch sử cũng cho ta thấy quyền lực của các thầy tế và giáo sỹ Hồi giáo đã dập tắt mọi cơ hội thực hiện Cách mạng khoa học trong TG Hồi giáo. Ông cũng cho rằng Giáo hội Công giáo La Mã chính là trở lực đối với sự phát triển kinh tế ở Nam Mỹ. Đóng góp lớn nhất của tôn giáo vào lịch sử văn minh phương Tây không chỉ là lao động cần cù mà còn là tiết kiệm & đọc sách.
 
Với cuốn sách này, Max Weber coi đặc trưng cấu thành của CNTB không phải là việc đi tìm lợi nhuận tối đa mà là việc tích luỹ bất tận. Thương nhân nào cũng tìm kiếm lợi nhuận tối đa qua mỗi thương vụ. Nhưng đối với nhà kinh doanh TBCN thì nét đặc trưng không nằm ở chỗ ông ta không hạn chế ham muốn doanh lợi, mà ở chỗ ông ta luôn nung nấu ham muốn tích luỹ không ngừng ngày càng nhiều. Do vậy mà ý chí sản xuất của ông ta cũng trở nên không có giới hạn. Sự kết nối giữa ham muốn lợi nhuận với tính kỷ luật thuần lý và lối tổ chức thuần lý mới tạo nên nét đặc trưng của CNTB Tây Phương.
 
Xuyên suốt cuốn sách, một câu hỏi được sáng tỏ rằng TẠI SAO CNTB ÂU CHÂU CHỈ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN TRONG XH PHƯƠNG TÂY CẬN ĐẠI mà không có ở bất cứ nơi nào khác?
 
Weber cho rằng chính thái độ đặc trưng với lao động – một thái độ vốn chịu ảnh hưởng quyết định bởi nền đạo đức Tin lành và chỉ có ở phương Tây – có khả năng giải thích diễn tiến lịch sử đặc thù của phương Tây, khác với mọi nơi khác trên TG.
 
Nền đạo đức Tin lành mà Weber phân tích chủ yếu dựa trên quan niệm giáo thuyết của phái Calvin với 5 điểm chính (Tuyên tín Westminster 1647):
  • Có một đấng Thiên Chúa tuyệt đối, siêu việt, đã tạo nên và cai trị trời đất, nhưng nằm ngoài khả năng hiểu biết của trí tuệ hữu hạn của con người;
  • Đấng Thiên Chúa toàn năng và huyền bí này đã tiền định sự cứu độ hay sự kết án với mỗi con người chúng ta, và chúng ta không thể thay đổi gì được điều này bằng sự nghiệp của mình;
  • Thiên Chúa đã tạo dựng ra thế giới vì sự vinh quang của chính Người;
  • Con người cho dù được cứu độ hay kết án đều có nghĩa vụ lao động cho sự vinh quang của Thiên Chúa và tạo dựng nên vương quốc của Người ngay trên thế gian này;
  • Những công việc trần thế, bản tính con người, và thân xác, tất cả đều thuộc về trật tự của tội lỗi & của sự chết, và đối với loài người, sự cứu độ chỉ có thể là món quà tặng không của ân huệ Thiên Chúa.
Theo Weber chỉ duy nhất trong đạo Tin lành mới có sự kết nối những yếu tố trên; và chính điều này đã dẫn đến hệ quả rất quan trọng. Không ai biết được là mình sẽ được cứu độ hay kết án, điều này làm mỗi tín đồ cảm thấy lo âu, khắc khoải. Để thoát ra khỏi nỗi lo âu này, với xu hướng tâm lý tự nhiên, họ sẽ tìm trong thế giới này những dấu hiệu chứng tỏ mình được chọn. Cuối cùng, nhiều tín đồ tìm ra chứng cớ rằng mình được Thiên Chúa chọn thông qua THÀNH QUẢ SỰ NGHIỆP của mình trong thế gian, trong đó có sự thành công về mặt kinh tế. Do vậy, cá nhân bị thúc đẩy đến chỗ phải cần cù làm việc để vượt qua nỗi khắc khoải là không biết mình có được cứu rỗi hay không.
 
BERUF trong quan niệm thần học của đạo Tin lành mà Weber sử dụng nó bao hàm ý nghĩa “Thiên chức, Phận sự và Bổn phận” do Thiên Chúa chỉ định. Như vậy, hoạt động hàng ngày, một cách tất yếu, mang một ý nghĩa tôn giáo. Đây chính là tín điều trung tâm của tất cả các giáo phái Tin lành vốn bác bỏ sự phân biệt các điều răn đạo đức nơi người Công giáo thành các mệnh lệnh và các lời khuyên.
 
Tóm tắt lại, NỀN ĐẠO ĐỨC TIN LÀNH VÀ TINH THẦN CỦA CNTB mà Max Weber đã giãi bày dựa trên quan niệm của giáo phái Calvin là: “Cách duy nhất để có cuộc sống đẹp lòng Thiên Chúa không phải là vượt lên trên nền đạo đức của đời sống trần thế bằng lối sống khổ hạnh trong tu viện, mà chính là chu toàn trong thế gian các bổn phận tương ứng với chức phận mà cuộc sống dành cho mỗi người trong XH – chính vì thế mà các Bổn phận trở thành Thiên chức của mỗi người.
 
Đặc trưng giáo thuyết Tin lành của phái Calvin là nhấn mạnh tới nỗ lực cá nhân chứ không coi trọng vai trò của các định chế, và loại trừ những xu hướng huyền bí, những xu hướng nặng về nghi thức. Đây chính là lối tư duy dẫn đến quá trình “giải ma thuật” và quá trình lý tính hoá lối sống của tín đồ Tin lành phái Calvin.
 
Tại đây, theo Weber, đã có sự gặp gỡ quan trọng giữa một số yêu cầu trong logic thần học Calvin với một số yêu cầu của logic TBCN – hay giữa tư duy duy lý khổ hạnh Calvin với tư duy duy lý của nhà kinh doanh TBCN. Nền đạo đức Tin lành khuyến cáo các tín đồ phải cảnh giác & dè chừng đối với của cải thế gian và phải có lối sống “khổ hạnh – askese”. Trong khi đó, làm việc một cách duy lý nhằm tạo ra doanh lợi và không tiêu xài hoang phí doanh lợi này. Đây chính là lối ứng xử cần thiết cho sự phát triển của CNTB bởi nó có nghĩa là không ngừng tái đầu tư số lợi nhuận mới được tạo ra.
 
CNTB cần lối tổ chức thuần lý đối với lao động, và giả định rằng phần lớn số lợi nhuận không bị tiêu xài hết mà phải được tiết kiệm nhằm tiếp tục phát triển các phương tiện sản xuất. Đây chính là nơi bộc lộ sự “tương hợp chọn lọc” giữa quan niệm và lối sống của đạo Tin lành với tinh thần của CNTB.
 
Gấp sách lại, suy nghĩ về một điều gì đó…có lẽ là ĐỨC TIN.
 
Lao động hết mình, không hoang phí và biết trân trọng những thứ làm được, chắc chắn sẽ tạo ra nhiều hơn thế – NỀN ĐẠO ĐỨC TIN LÀNH & TINH THẦN CỦA CNTB mà Max Weber muốn truyền tải.
 
IN GOD WE TRUST!
 

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here

10 − eight =