Có những giọt nước mắt rơi xuống từ một tâm hồn đã vụn vỡ. Có những giọt nước mắt lại bất chợt trào ra giữa một nụ cười, khi hạnh phúc quá đỗi đầy đặn khiến con người ta chẳng biết phải biểu đạt thế nào ngoài khóc. Nước mắt vốn chẳng có hình hài, nhưng lại có thể mang theo biết bao điều: một nỗi đau không thể gọi tên, một niềm vui chẳng thể giữ lại, hay một sự bất lực trước những điều ta không thể thay đổi. Và cũng có những giọt nước mắt không rơi vì một mất mát đã xảy ra, mà rơi khi ta chợt nhận ra mình đã từng may mắn đến thế nào mà lại chẳng hề hay biết.
Đó là cảm giác tôi có khi khép lại Một Lít Nước Mắt của Kito Aya. Tôi đã khóc, nhưng không chỉ vì thương một cô gái đang từng ngày nhìn cơ thể mình rời xa khỏi những điều vốn rất đỗi bình thường. Tôi khóc vì trong câu chuyện của Aya, tôi bắt gặp chính sự vô tâm của mình — từng bước đi mà chưa một lần biết ơn đôi chân, từng ngày thức dậy mà chưa từng nghĩ sức khỏe cũng là một món quà, từng có những người yêu thương bên cạnh mà đôi khi lại xem sự hiện diện của họ như một điều hiển nhiên.
Có lẽ điều đau lòng nhất mà một cuốn sách có thể làm không phải là khiến ta khóc, mà là khiến ta không thể sống vô tư như trước sau khi đã khép sách lại. Bởi một khi đã bước vào thế giới của Kito Aya, ta sẽ khó lòng nhìn một bước chân, một hơi thở, một ngày bình thường bằng ánh mắt cũ. Và có lẽ, đó cũng chính là sức mạnh của Một Lít Nước Mắt — không chỉ khiến ta rơi nước mắt trước nỗi đau của một con người, mà còn khiến ta biết cúi xuống, nhìn thật lâu vào cuộc sống mình đang có và thầm biết ơn vì những điều tưởng chừng chẳng đáng để biết ơn.
Trong suốt những năm chống chọi với bệnh tật, Aya vẫn duy trì việc viết nhật ký. Cô ghi lại những thay đổi trong cuộc sống, những suy nghĩ, nỗi buồn, niềm hy vọng và cả những điều rất nhỏ bé mà mình trải qua. Những trang nhật ký ấy sau này được mẹ cô, Kito Shioka, tập hợp và biên soạn thành cuốn Một lít nước mắt, xuất bản lần đầu tại Nhật Bản vào năm 1986.
Aya qua đời vào năm 1988, khi mới 25 tuổi. Dù cuộc đời ngắn ngủi, những trang viết của cô đã vượt ra khỏi phạm vi một cuốn nhật ký cá nhân và trở thành câu chuyện chạm đến rất nhiều độc giả. Một lít nước mắt sau đó được chuyển thể thành phim và truyền hình, giúp câu chuyện của Aya được biết đến rộng rãi hơn.
Cuốn sách trở thành câu chuyện về một người trẻ cố gắng sống hết mình dù cuộc sống ngày càng khó khăn.
2. Giới thiệu cuốn sách
Một lít nước mắt là cuốn nhật ký của Kito Aya, được xuất bản tại Nhật Bản năm 1986. Cuốn sách ghi lại những trải nghiệm và suy nghĩ của Aya từ khi cô còn là một cô gái trẻ cho đến những năm tháng phải đối mặt với căn bệnh thoái hóa tiểu não – tủy sống.
Không giống một câu chuyện hư cấu, những gì được viết trong cuốn sách đều bắt nguồn từ những trải nghiệm thực tế của Aya. Vì vậy, từng trang sách mang đến cảm giác rất chân thật: có niềm vui của tuổi trẻ, những ước mơ giản dị, nhưng cũng có sự đau đớn, bất lực và những lần cô phải học cách chấp nhận sự thay đổi của bản thân.
Điều đặc biệt của Một lít nước mắt nằm ở chỗ cuốn sách không chỉ kể về bệnh tật. Qua những trang nhật ký của Aya, người đọc còn thấy được tình yêu thương của gia đình, sự trưởng thành của một cô gái trẻ và những suy nghĩ sâu sắc về giá trị của cuộc sống.
Đây là một cuốn sách buồn, nhưng không chỉ để khiến người đọc khóc. Đằng sau những giọt nước mắt là một câu chuyện về cách một con người cố gắng sống và trân trọng từng ngày, ngay cả khi cuộc sống không còn diễn ra theo cách mình mong muốn.
II. TÓM TẮT CUỐN SÁCH
Trước khi trở thành câu chuyện khiến hàng triệu người rơi nước mắt, Kito Aya cũng từng chỉ là một cô gái 14 tuổi với một cuộc sống rất đỗi bình thường. Những trang nhật ký đầu tiên của cô không có quá nhiều buồn đau hay bi kịch. Ở đó có một Aya còn vụng về, đôi khi trẻ con, dễ cáu nhưng cũng dễ cười; có những ngày đến trường, những chuyện nhỏ nhặt của tuổi mới lớn và cả những ước mơ giản dị mà bất cứ cô gái nào ở tuổi ấy cũng từng có. Aya muốn học tốt hơn, muốn trở nên khỏe mạnh hơn, và hơn hết, cô mong một ngày mình có thể trưởng thành để đỡ đần bố mẹ.
“Mình phải cố gắng… để có thành tích tốt hơn, để mạnh khỏe hơn để bố mẹ mình khỏi phải phiền lòng.”
Chỉ một mong ước nhỏ bé như thế thôi, nhưng khi nhìn lại những gì xảy đến với Aya sau này, nó lại khiến người ta nghẹn lòng. Bởi cô từng tin rằng tương lai là một con đường rộng mở, nơi mình có thể lớn lên, có một công việc, chăm sóc gia đình và đáp lại tình yêu của bố mẹ bằng những điều mình làm được. Cô đâu biết rằng điều mình khao khát nhất — được khỏe mạnh và tự mình làm những việc bình thường — rồi sẽ trở thành một cuộc chiến mà cô phải cố gắng từng ngày để níu giữ. Có lẽ chính vì Aya đã từng bình thường như thế, từng có những ước mơ bình thường như thế, nên hành trình của cô mới khiến người đọc đau lòng đến vậy. Ta không nhìn thấy một nhân vật xa lạ đang mất đi cuộc sống của mình, mà như nhìn thấy một cô gái rất gần gũi, rất giống chúng ta, đang dần đánh mất những điều mà chúng ta vẫn vô tư xem là hiển nhiên.
2. Khi những điều bình thường nhất trở thành điều xa xỉ
Căn bệnh đến với Aya không bằng một tiếng động lớn. Nó len vào cuộc sống của cô từ những dấu hiệu rất nhỏ: cơ thể gầy đi, khả năng tập trung giảm sút, những bước chân trở nên vụng về hơn. Ban đầu, có lẽ chẳng ai nghĩ đó sẽ là khởi đầu của một cuộc chiến dài đến vậy. Nhưng rồi Aya dần nhận ra cơ thể mình không còn hoàn toàn thuộc về mình nữa. Những chuyển động vốn diễn ra tự nhiên, không cần suy nghĩ — bước đi, đứng vững, tránh một người đang đi tới — bỗng trở thành những việc cô phải tập trung và cố gắng từng chút một để thực hiện.
“Cứ mỗi lần bước đi, mỗi lần chân chạm đất, mình đều cảm thấy sự bất ổn của cơ thể…”
Có lẽ đây chính là một trong những điều khiến câu chuyện của Aya trở nên day dứt nhất. Nỗi đau không phải lúc nào cũng đến trong một khoảnh khắc dữ dội; đôi khi, nó là quá trình chậm rãi chứng kiến những điều quen thuộc lần lượt rời khỏi cuộc sống của mình. Với chúng ta, một bước chân chẳng đáng để suy nghĩ. Nhưng với Aya, mỗi bước chân lại trở thành một lời nhắc nhở rằng cơ thể cô đang thay đổi. Cô phải học cách làm quen với những điều mà trước đây mình chưa từng nghĩ sẽ có ngày phải học lại.
Và rồi, giữa những đổi thay không thể kiểm soát ấy, một câu hỏi cứ trở đi trở lại: “Tại sao căn bệnh này lại chọn mình?” Một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng có lẽ chẳng bao giờ có lời giải đáp. Aya đâu làm gì để xứng đáng với nỗi đau ấy, cũng chẳng ai có thể nói cho cô biết vì sao người mắc bệnh lại là mình. Có lẽ điều đau đớn nhất không phải là không tìm được câu trả lời, mà là dù không có câu trả lời, cô vẫn phải tiếp tục sống. Để rồi chính hành trình ấy khiến người đọc nhận ra: những điều ta vẫn làm mỗi ngày mà không cần suy nghĩ — một bước đi, một cái nắm tay, một lần đứng dậy — hóa ra đã là những món quà vô giá mà ta thường quên mất phải biết ơn.
Tình yêu ấy không phải là thứ có thể xóa đi đau đớn, mà là thứ khiến đau đớn trở nên dễ chịu đựng hơn. Đó có thể chỉ là một lời động viên, một sự chăm sóc, một bàn tay đưa ra đúng lúc, hay đơn giản là sự hiện diện bên cạnh khi Aya rơi vào những ngày tuyệt vọng nhất. Ngay cả một lời chúc rất đỗi bình thường từ thầy Okamoto: “Chúc mừng em Kito đã tốt nghiệp”, cũng đủ khiến Aya vui rất lâu. Một mảnh giấy nhỏ, vài chữ ngắn ngủi, nhưng với một người đang phải chiến đấu để giữ lấy những điều bình thường, nó lại giống như một lời khẳng định rằng: em vẫn đang được nhìn thấy, vẫn được ghi nhận, vẫn có một vị trí trong cuộc đời này.
Có lẽ vì thế, điều đẹp nhất trong câu chuyện của Aya không phải là cô chưa từng yếu đuối, mà là dù yếu đuối, cô vẫn luôn có một nơi để trở về. Aya vẫn sợ hãi, vẫn buồn, vẫn tức giận, vẫn có những lúc tự hỏi tại sao căn bệnh ấy lại tìm đến mình. Cô không phải một con người lúc nào cũng mạnh mẽ và lạc quan; cô cũng có quyền tuyệt vọng trước một số phận mà mình chưa bao giờ lựa chọn. Nhưng giữa những ngày tưởng như không còn đủ sức bước tiếp, tình yêu của gia đình đã trở thành một điểm tựa âm thầm. Bởi đôi khi, con người không cần ai đó thay mình chiến đấu. Chỉ cần biết rằng khi mình ngã xuống, vẫn có một người không quay lưng — như thế đã đủ để có thêm lý do đứng dậy.
Điều khiến mình đau lòng nhất khi đọc những trang nhật ký của Aya có lẽ là nhận ra cô chưa bao giờ muốn trở thành một “biểu tượng của nghị lực”. Cô không mong câu chuyện của mình sẽ khiến người khác khâm phục. Cô chỉ muốn được sống. Muốn lớn lên, muốn tiếp tục đến trường, muốn nói chuyện, muốn bước đi, muốn đỡ đần bố mẹ và thực hiện những ước mơ còn dang dở. Những mong muốn ấy nghe thật nhỏ bé, bởi đó vốn là những điều một cô gái 14 tuổi có quyền được nghĩ đến mà chẳng cần phải cầu xin. Nhưng rồi, căn bệnh khiến từng ước mơ bình thường ấy trở thành một điều phải đấu tranh để giữ lấy.
Có những lúc sự tuyệt vọng của Aya dường như đã chạm đến tận cùng: “Cháu xin bác sĩ! Giúp cháu với, hãy cứu lấy cuộc sống như nụ hoa còn chưa kịp nở của cháu này.” Một câu nói khiến người đọc không thể không nghẹn lại. Bởi phía sau nó không phải là một nhân vật đang cố gắng trở nên mạnh mẽ, mà là một cô gái mới 14 tuổi đang hoảng sợ trước viễn cảnh tương lai của mình bị lấy đi. Cô còn chưa kịp trưởng thành, chưa kịp sống hết những năm tháng tuổi trẻ, chưa kịp thực hiện những điều mình từng ấp ủ — vậy mà đã phải học cách đối diện với một cuộc đời không còn đi theo con đường mình lựa chọn.
Và đến lúc ấy, mình không còn cảm giác đang đọc về một “nhân vật” trong một cuốn sách nữa. Mình chỉ thấy trước mắt là một cô gái quá trẻ đang cố gắng níu lấy cuộc đời của chính mình. Có lẽ đó cũng là điều khiến câu chuyện của Aya đau đến vậy: cô không đòi hỏi một cuộc đời phi thường, cô chỉ muốn được sống một cuộc đời bình thường. Nhưng đôi khi, chỉ đến khi đứng trước nguy cơ mất đi tất cả, con người mới hiểu rằng được sống thôi đã là một đặc ân lớn đến nhường nào.
Có lẽ điều trưởng thành nhất mà Aya học được không phải là cách chiến thắng căn bệnh, mà là cách sống cùng nó. Cô dần hiểu rằng mình không thể lựa chọn những gì đã xảy ra, nhưng vẫn có thể lựa chọn cách mình bước tiếp. “Cứ thế này mà chết thì thật phí hoài. Mình phải viết hết mình, để chẳng phải hối tiếc gì.” Câu nói ấy giống như một sự thay đổi trong cách Aya nhìn cuộc đời. Từ việc cố níu kéo một cuộc sống đã không còn nguyên vẹn, cô bắt đầu học cách trân trọng những gì mình vẫn còn có, dù đôi khi đó chỉ là một khoảnh khắc rất nhỏ.
Nhưng điều khiến mình trân trọng Aya hơn cả là cô chưa bao giờ cố biến mình thành một con người lúc nào cũng mạnh mẽ. Cô vẫn cáu giận, vẫn tuyệt vọng, vẫn có những ngày bật khóc vì bất lực. Khi khả năng nói chuyện ngày một suy giảm, ngay cả việc diễn đạt một điều đơn giản cũng trở thành khó khăn. “Những lời mình nói ra dần chẳng ai hiểu nổi, thế là mình dễ nổi cáu và bật khóc…” Đọc đến đó, mình không thấy Aya yếu đuối. Ngược lại, mình thấy cô rất thật. Cô có đủ lý do để tức giận với cuộc đời, nhưng ngay sau những phút mất kiểm soát, cô vẫn tự nhìn lại mình và nói lời xin lỗi với người điều dưỡng. Trong một hoàn cảnh có thể khiến con người chỉ nghĩ đến nỗi đau của riêng mình, Aya vẫn còn đủ dịu dàng để nghĩ đến cảm xúc của người khác. Và chính điều đó khiến nghị lực của cô trở nên đáng quý hơn bất kỳ lời động viên nào.
Aya không mạnh mẽ vì cô chưa từng gục ngã. Cô mạnh mẽ bởi sau mỗi lần gục xuống, cô vẫn tìm cách đứng dậy và viết tiếp. Có những ngày chỉ một chút thay đổi trong tình trạng bệnh cũng đủ khiến cô vui mừng; có những điều trước đây chẳng đáng để lưu tâm, giờ lại trở thành một niềm hạnh phúc lớn lao. Một bầu trời trong xanh cũng có thể khiến cô rung động: “Trời trong quá, mình tưởng như có thể hòa vào bầu không.” Đọc đến đây, mình chợt nhận ra có lẽ hạnh phúc chưa bao giờ ở đâu quá xa. Nó nằm trong một ngày cơ thể khỏe mạnh, một bước chân tự do, một cuộc trò chuyện trọn vẹn, một bữa cơm có đủ người thân, hay chỉ đơn giản là ngẩng đầu lên và thấy bầu trời hôm nay thật đẹp. Khi ta còn có thể chạm vào những điều bình thường ấy, có lẽ ta đã có trong tay nhiều hơn mình từng nghĩ.
Càng về sau, cơ thể Aya càng không còn nghe theo những điều cô mong muốn. Những cuộc trò chuyện trở nên khó khăn, những cử động vốn từng rất tự nhiên giờ cũng cần đến sự cố gắng. Tương lai trước mắt ngày một mờ đi, nhưng giữa tất cả những mất mát ấy, Aya vẫn cố giữ lấy một điều: viết. Cô từng tự hỏi: “Mười năm sau mình sẽ như thế nào… Chỉ nghĩ đến đó thôi cũng đủ sợ rồi. Dù sao cũng phải sống cho thật tốt những giây phút hiện tại.” Có lẽ đó chính là tinh thần đẹp nhất của Một lít nước mắt: Aya biết mình sợ tương lai, biết căn bệnh đang từng bước lấy đi những khả năng của mình, nhưng cô không để nỗi sợ của ngày mai đánh cắp những gì còn lại của hôm nay.
Và rồi, cây bút — một vật dụng quá đỗi bình thường — lại trở thành thứ ghi dấu rõ nhất cuộc chiến của Aya. “Dù thế nào Aya cũng quyết tâm viết tiếp, ý chí trong lòng không hề tàn lụi. Dẫu cánh tay không thể cử động như mong muốn, con bé vẫn dồn hết sức vào nửa người để giữ chặt bút viết.” Đọc đến đây, mình gần như không còn nghĩ đó chỉ là một hành động viết nhật ký. Mỗi nét chữ là một lần Aya khẳng định rằng mình vẫn còn ở đây. Cơ thể có thể yếu đi, đôi tay có thể không còn nghe theo ý muốn, nhưng cô vẫn cố giữ lấy cây bút, như thể chỉ cần còn có thể viết thì cô vẫn còn có thể giữ lại một phần của chính mình. Nếu không thể nói, cô viết. Nếu lời nói không thể đi đến người khác, cô gửi chúng vào trang giấy. Những suy nghĩ, những lời cảm ơn, những điều chưa kịp nói thành lời đều được Aya cẩn thận giữ lại trong từng dòng nhật ký.
Có lẽ vì thế mà những trang viết của Aya mang một sức nặng đặc biệt. Chúng không chỉ kể về một căn bệnh đã thay đổi cuộc đời cô, mà còn lưu giữ hành trình một con người cố gắng bảo vệ tiếng nói của mình giữa lúc cơ thể ngày càng im lặng. Đau lòng nhất là khi đến những ngày cuối, ngay cả một lời cảm ơn cũng trở nên khó nói trọn vẹn: “Mình chẳng thể trò chuyện được như bình thường… thật sự là mình còn muốn nói mình biết ơn bà thật nhiều…” Cô có quá nhiều điều muốn nói, nhưng cơ thể lại không còn cho phép cô nói như trước. Vì thế, Aya viết — để những lời chưa kịp nói không biến mất, để lòng biết ơn vẫn có một nơi được gửi gắm, và để tiếng nói của cô có thể ở lại lâu hơn chính cuộc đời mình.
Aya không chiến thắng căn bệnh theo cách người ta vẫn gọi là chiến thắng. Căn bệnh vẫn lấy đi của cô ngày một nhiều thứ. Nhưng có một điều nó không thể lấy đi: ý chí được sống và khát vọng được cất lên tiếng nói của chính mình. Có lẽ đó cũng là lý do những trang nhật ký ấy vẫn khiến người đọc rơi nước mắt nhiều năm sau — bởi giữa một cơ thể đang dần mất đi khả năng chuyển động, Aya vẫn cố viết thêm một dòng, rồi một dòng nữa. Và mỗi dòng chữ ấy, suy cho cùng, đều đang nói cùng một điều: “Mình vẫn muốn sống.”
III. CẢM NHẬN CÁ NHÂN
Có lẽ điều khiến Một lít nước mắt khác với nhiều câu chuyện buồn khác là cuốn sách không cố biến nỗi đau của Aya thành một câu chuyện quá đẹp. Aya không phải lúc nào cũng mạnh mẽ, cũng chẳng phải một cô gái luôn nhìn cuộc đời bằng sự lạc quan. Cô có lúc khóc, có lúc tức giận, có lúc tuyệt vọng và có những khoảnh khắc tự hỏi tại sao người phải chịu đựng tất cả những điều này lại là mình. Nhưng chính những yếu đuối ấy lại khiến Aya trở nên gần gũi và chân thật hơn. Cô không mạnh mẽ vì chưa từng biết sợ. Cô mạnh mẽ vì dù sợ hãi, cô vẫn chọn bước tiếp. Và có lẽ, đó mới là một dạng nghị lực đẹp nhất — không phải không gục ngã, mà là sau những lần gục ngã, con người vẫn tìm được lý do để sống tiếp.
Sau khi khép lại cuốn sách, điều ở lại trong mình không chỉ là nỗi buồn, mà còn là một cảm giác biết ơn rất khó gọi tên. Biết ơn vì mình vẫn có thể bước đi, có thể nói một câu trọn vẹn, có thể đến trường, có thể ngồi bên gia đình trong một bữa cơm, có thể gặp gỡ những người mình yêu thương và vẫn còn quyền lựa chọn ngày mai mình muốn trở thành ai. Aya từng sợ hãi khi nghĩ về tương lai, nhưng cô vẫn lựa chọn sống thật tốt trong từng khoảnh khắc hiện tại. Điều ấy khiến mình nhận ra rằng chúng ta thường mải nhìn về những điều mình chưa có đến mức quên mất những gì đang hiện diện bên cạnh mình đã quý giá đến nhường nào.
Và có lẽ, đó chính là điều Một lít nước mắt để lại sau những giọt nước mắt. Cuốn sách không chỉ kể về một cô gái mắc bệnh, mà kể về một con người đã cố gắng sống trọn vẹn trong một cuộc đời không còn nằm trong lựa chọn của mình. Khép lại những trang nhật ký của Aya, mình không muốn chỉ nhớ đến cô bằng sự thương cảm. Mình muốn nhớ đến cô như một lời nhắc nhở rất nhẹ nhưng đủ sức khiến người ta thay đổi cách nhìn về cuộc sống: chúng ta không biết mình còn bao nhiêu thời gian, nhưng khi vẫn còn một ngày để sống, hãy sống ngày ấy thật trọn vẹn. Có lẽ vì thế, một cuốn nhật ký được viết bằng nước mắt lại có thể dạy người đọc cách yêu cuộc đời hơn — chậm hơn một chút, biết ơn hơn một chút, và trân trọng hơn những điều tưởng như bình thường mà ta vẫn đang có.
Tóm tắt bởi: Thiện – Bookademy
Hình ảnh: Thiện
- Nguồn: https://ybox.vn/vien-sach-bookademy/tom-tat-and-review-sach-mot-lit-nuoc-mat-khi-mot-buoc-chan-cung-tro-thanh-mot-uoc-mo-6aa583802cb8905c2e775094
