Minh triết Chăm
Chăm là tộc người có nền văn hóa và văn minh đặc sắc, có đóng góp lớn vào nền văn hóa đa dân tộc của Việt Nam. Minh triết Chăm, cuốn sách mới xuất bản của Inrasara (Nxb. Tri Thức, 2016) là kết quả của cuộc hành trình tìm tòi, kiến giải của một trí thức Chăm về những vấn đề nổi bật trong căn tính, tư duy của người Chăm, biểu hiện trong các khía cạnh cụ thể của đời sống văn hóa, xã hội của cộng đồng tộc người này: tinh thần sáng tạo trong kiến trúc, ngôn ngữ, văn chương, tinh thần phiêu lưu với tư duy hướng biển, tinh thần học và tinh thần chơi, mối tương tác Ấn Độ giáo và Islam trong tôn giáo Chăm, tinh thần Mẫu và Ba Không làm nên nhân cách Chăm,…
Mười bảy thế kỉ có mặt, người Champa đã dựng nên nền văn hóa – văn minh độc đáo. Sau khi vương quốc Champa tan rã để hòa nhập vào đất nước Việt Nam, nó bị mai một và mất mát rất nhiều. Nó cần được lưu giữ. Và cần được lưu truyền hơn nữa, là tinh hoa của nó – tinh túy của tinh túy.
Chính là MINH TRIẾT CHĂM.
Minh triết có thể được đúc kết từ câu chuyện thực của đời sống thường nhật, từ kho tàng tục ngữ hay châm ngôn, từ truyện ngụ ngôn, huyền thoại hay huyền sử; có thể rút ra từ các sinh hoạt lễ tục – lễ hội, quan điểm và sinh hoạt tôn giáo – tín ngưỡng, nhất là từ tác phẩm văn chương xuất sắc, từ tư tưởng của bậc trí giả qua các thời đại lịch sử…
Nhưng dù sao, minh triết phải được tinh luyện qua lò thời gian nhuần nhị và vi tế đến không thể nhìn ra, như không khí; để mọi tầng lớp của cộng đồng đó có thể thở, ứng xử mỗi ngày; biết là nó có đó, nhưng vẫn khó gọi tên.
Minh triết khác triết học, không dành cho giới đặc tuyển, là vậy.
Thời đại ngày nay, vật lộn cho cuộc chiến sinh tồn lẫn nhu cầu vô cùng tận về tiêu dùng và giải trí, nhân loại ít thì giờ hơn bao giờ. Càng ít hơn nữa khi văn hóa Internet xả thông tin tràn ngập đến tận làng palei hẻo lánh nhất, vào từng ngôi nhà, phòng làm việc… tác động toàn diện đến đời sống con người. Minh triết như là “kho sáng khôn cầm tay” để giúp con người tồn tại và sống đẹp, sống có ý nghĩa.
Minh triết có thể được vận dụng linh hoạt vào đời sống hằng ngày, đáp ứng nhiều vấn đề của thời đại. Và bởi là “kho sáng khôn cầm tay”, nên người bận việc nhất cũng có thể đọc, suy nghĩ ở bất kì đâu, bất cứ lúc nào.
Nguồn: NXB Tri Thức
