Tiền và văn sĩ phái đẹp
Đưa hình tác giả văn học bất hủ lên tiền tệ là một cách tôn vinh cống hiến của họ vào sự nghiệp lâu dài của đất nước và dân tộc. Riêng nữ văn sĩ, thế giới hiện có mười hai người được in hình trên đồng tiền của quốc gia mình.
1. JANE AUSTEN (1775-1817, người Anh): bà được dân chúng xứ sương mù bình chọn là nữ văn sĩ người Anh được mọi thời đại ưa thích nhất, là Đệ Nhất Quý Bà của văn học Anh. Văn nghiệp của bà thật bất hủ với bộ tiểu thuyết ba tập Kiêu hãnh và định kiến (được chọn là tác phẩm của người Anh được ưa thích thứ nhì mọi thời đại, chỉ thua Chúa nhẫn của J. R. R. Tolkien), Lý trí và tình cảm và Emma. Bộ tiểu thuyết này của bà mở đường cho chủ nghĩa hiện thực, được đưa vào giáo trình của tất cả các trường học ở Anh và đã đến với độc giả Việt Nam. Tờ 10 bảng mới in hình nữ văn sĩ Jane Austen sẽ thay thế bản in hình nhà tự nhiên học – chủ thuyết tiến hóa Charles Darwin (1809-1882) được ngân hàng Anh quyết định phát hành từ năm 2017.
2. MARY GILMORE (1865-1962, Australia): một tín đồ của chủ nghĩa xã hội không tưởng, thậm chí còn nuôi mộng lập “công xã Australia mới” ở… Paraguay, nhưng rất nổi tiếng với tư cách nhà thơ ở chủ đề hạnh phúc gia đình và lòng yêu nước (viết trong Thế chiến II), từng là chủ biên The Worker, tờ báo hùng mạnh nhất của Công đoàn Australia AWU. Các đồng tiền mệnh giá 10 ASD được Australia dành trọn cho thi ca: một tờ in hình nữ thi sĩ Mary Gilmore, một tờ nữa in chân dung thi sĩ Andrew Paterson (1864-1941).
3. BOZENA NEMCOVA (1820-1862, Czech): là thành viên nổi bật của phong trào Phục hưng Dân tộc Czech, sinh thời thường xuyên xuất hiện trong giới thượng lưu Praha, cuối đời lại phải sống trong cảnh cùng cực vì có người chồng bị kết tội “khi quân”, tuy nhiên, những người ái quốc Czech đã đứng ra tổ chức một đám tang hết sức long trọng cho bà. Nữ văn sĩ rất được ca tụng nhờ những thiên truyện ngắn và cuốn tiểu thuyết Người bà, được coi là người đặt nền móng cho văn học Czech hiện đại. Các đồng tiền mới của Cộng hòa Czech hiện hành từ năm 1993, hình nữ văn sĩ Bozena Nemcova được in trên tờ bạc có mệnh giá 5 koruna.
4. KAREN BLIXEN (1885-1962, Đan Mạch): nữ văn sĩ nổi tiếng nhất ở Đan Mạch, còn ở giải Nobel Văn học, bà nhiều lần vào tới tận vòng chung khảo, năm 1958 chỉ bị một người ngáng đường, là nhà thơ Nga Boris Pasternak. Bà viết chủ yếu bằng Anh ngữ rồi mới dịch về Đan Mạch ngữ – đó là những truyện ngắn lãng mạn và huyền thoại có giá trị như ngụ ngôn thâm thúy. Xa mãi Phi châu (Out of Africa) là tiểu thuyết tiêu biểu của bà. Đồng tiền 50 kroner in hình nữ văn sĩ Karen Blixen lưu hành ở Đan Mạch từ năm 1999, được in lại hồi tháng 8.2009 và hiện vẫn được lưu thông.
5. LYDIA KOIDULA (1843-1886, Estonia): viết thơ bằng tiếng mẹ đẻ, tạo nên thi pháp trong ngôn ngữ Estonia, ngoài ra còn soạn một số vở hài kịch khai sinh nền sân khấu của đất nước vùng bắc biển Baltic. Hình nữ thi sĩ Lydia Koidula được in trên tờ bạc mệnh giá 100 krooni. Đồng tiền riêng của Estonia tồn tại chưa đầy hai chục năm: ra đời năm 1992, rồi được thay thế bởi đồng euro từ năm 2010.
6. ICHIYO HIGUCHI (1872-1896, Nhật Bản): một trong những nhà văn quan trọng đầu tiên thời Minh Trị (1868 -1912) và là nhà văn nữ chuyên nghiệp đầu tiên của văn chương hiện đại Nhật Bản. Tuổi đời không dài (24 tuổi đã mất vì bệnh lao), nghiệp văn ngắn ngủi, nhưng các truyện ngắn sở trường về người bình dân của Ichiyo Higuchi đã có ảnh hưởng lâu dài đến nền văn học xứ hoa anh đào. Hình nữ văn sĩ Ichiyo Higuchi được in trên tờ bạc mệnh giá 5.000 yên, phát hành từ năm 2004.
7. THÂN SƯ NHÂM ĐƯỜNG (SHIN SAIMDANG, 1504-1551, Hàn Quốc): nữ nghệ sĩ, nhà văn, nhà thơ, nhà thư pháp, được xem như một hình mẫu Nho giáo, bà mẹ thông thái của các học giả Nho giáo ở bán đảo Triều Tiên. Hình của nữ sĩ được in trên mặt trước tờ bạc 50.000 won do Hàn Quốc phát hành từ năm 2009.
8. JUAN IN S DE LA CRUZ (1651-1695, Mexico): nữ tu sĩ – thi sĩ thuộc trường phái Baroque của Tân Tây Ban Nha (nay là Mexico), được đánh giá là thi sĩ lớn đầu tiên của cả châu Mỹ nhờ chất hài hước trong sáng và thi pháp cầu kỳ bay bướm. Hình nữ sĩ Juana In s de la Cruz được in trên tờ bạc mệnh giá 200 peso, do ngân hàng Trung ương Mexico phát hành từ năm 2009.
9. SIGRID UNDSET (1882-1949, Na Uy): người nhận giải Nobel Văn học năm 1928 và là nhà văn thứ ba của Na Uy được hưởng vinh dự đó, sau Bjørnstjerne Martinius Bjørnson (1832-1910) và Knut Hamsun (1859-1952). Với khoảng hai chục tác phẩm văn học thuộc đủ các thể loại, đặc biệt là tiểu thuyết lịch sử bộ ba Kristin con gái của Lavrans (1920-1922) và các hoạt động ủng hộ chính phủ kháng chiến trong Thế chiến thứ Hai, nữ văn sĩ được in hình trên tiền Na Uy từ năm 2005, tại mặt trước của tờ 500 kroner có mệnh giá lớn thứ nhì, chỉ sau tờ 1.000 kroner in hình danh họa Edvard Munch (1863-1944).
10. SELMA LAGERLOF (1858-1940, Thụy Điển): người phụ nữ đầu tiên trên thế giới nhận giải Nobel Văn học (1909). Bà có khoảng hai chục tác phẩm, trong đó cuốn truyện về chuyến phiêu lưu kỳ thú trải khắp Thụy Điển của cậu bé Nils Holgerssons trên lưng ngỗng trời được coi là sách giáo khoa lý tưởng về địa lý đất nước và trở thành sách bán chạy ở cả ngoài lãnh thổ Thụy Điển. Hình nữ văn sĩ Selma Lagerlof được in trên tờ bạc 20 kronor.
11. FATMA ALIYE TOPUZ (1862-1936, Thổ Nhĩ Kỳ): được ca ngợi nhờ các hoạt động đòi bình quyền nam nữ và những tiểu thuyết về sự hài hòa trong cuộc sống vợ chồng, tình yêu thương và sự gắn bó, các nhân vật nữ thường có cá tính mạnh, độc lập trước nam giới. Hình nữ văn sĩ Fatma Aliye Topuz được ngân hàng Thổ Nhĩ Kỳ in trên tờ 50 lirasi.
12. LESYA UKRAINKA (1871-1913, Ukraina): nữ sĩ nổi tiếng nhất trong lịch sử Ukraina, làm việc trong nhiều lĩnh vực sưu tầm văn học dân gian, dịch thuật, sáng tác thơ, trường ca và kịch… Ukraina có đồng tiền riêng từ năm 1996, hình nữ sĩ Lesya Ukrainka xuất hiện trên tờ 200 hryvnia phát hành từ năm 2001.
NGUYỄN NGỌC THI AM
