Nữ sinh Gen Z: Đọc sách để ‘sống nhiều cuộc đời’

Nguyễn Lê Thu Phương là một trong hai sinh viên của Đại học Sư phạm TP HCM đoạt giải nhất khối Đại học, Cao đẳng toàn quốc trong cuộc thi Đại sứ văn hóa đọc 2025. Dịp này, Thu Phương nói về thói quen đọc, cách vận dụng AI để tiếp cận sách hiệu quả.

– Bạn ấp ủ, chuẩn bị thế nào cho bài dự thi của mình?

– Em viết cảm nhận về cuốn Điều kỳ diệu của thái độ sống của Mac Anderson. Sách không đi theo cấu trúc chương hồi quen thuộc mà giống như một tập hợp những lát cắt nhỏ của cuộc sống, nơi mỗi mẩu chuyện lại chứa đựng thông điệp về niềm tin, lòng tốt và sức mạnh của thái độ tích cực. Đó không phải là những câu chuyện cao siêu mà gần gũi, chân thực nên rất dễ chạm đến những góc khuất trong trái tim người đọc. Qua sách, em hiểu thay vì nhìn nhận khó khăn như một rào cản, em coi đó là một chất xúc tác, giúp mình có sự đồng cảm với giá trị mà tác giả gửi gắm.

– Tình yêu sách trong bạn có từ khi nào?

– Từ bé, lúc mới nhận biết được mặt chữ, đánh vần, em đã cảm thấy thích thú với việc đọc. Em đọc đủ thứ vì tò mò, thích, chưa từng nghĩ đó là một thói quen hay đam mê gì lớn lao. Dần dần, việc đọc trở thành một điều quen thuộc và gắn bó em lúc nào không hay.

Em đặc biệt dành tình cảm cho các đầu sách về lịch sử Việt Nam và dòng tiểu thuyết kinh điển của nước nhà. Bên cạnh đó, những trang tản văn và bút ký cũng có sức hút với em. Bởi ở đó, em tìm thấy những tâm hồn đồng điệu, trải nghiệm sống động mà đôi khi trường lớp không dạy hết được. Với em, đọc nhiều sách cũng là cách để “sống thêm nhiều cuộc đời” khác nhau.

– Tác giả nào cho bạn nhiều cảm xúc nhất?

– Nếu coi mỗi cuốn sách như một cuộc đối thoại thầm lặng, những trang viết của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư là nơi em tìm thấy sự đồng điệu sâu sắc nhất. Có lẽ đang theo học ngành Tâm lý học nên em bị cuốn hút bởi cách tác giả bóc tách góc khuất thầm kín nhất của tâm hồn con người. Em không chỉ thấy các câu chuyện về vùng đất, con người miền Tây Nam Bộ mà còn nhìn rõ tâm trạng tác giả được gửi gắm qua từng con chữ.

Văn của cô Tư dạy cho em bài học quý giá về sự thấu cảm. Cô viết về những nỗi đau, mất mát hay cả điều bình dị nhất bằng một sự bao dung. Với em, mỗi tác phẩm của nhà văn không chỉ để đọc mà còn nuôi dưỡng một trái tim biết yêu thương.

– Bạn chuộng sách truyền thống hay những hình thức đọc khác?

– Về tính tiện lợi, em thường chọn sách điện tử và sách nói. Nó giúp em tận dụng tối đa thời gian trong ngày để tiếp cận tri thức mà không cần mang theo các cuốn sách dày cộm.

Nhưng nói về tính hiệu quả và chiều sâu, em vẫn dành sự ưu ái nhất cho sách giấy. Có một cảm giác rất khó thay thế khi ta lật từng trang, cảm nhận mùi mực và được dùng bút ghi chú trực tiếp suy nghĩ của mình lên đó. Khi đọc trên màn hình, em rất dễ bị sao nhãng bởi một tin nhắn hay thông báo nào đó. Chỉ khi ngồi xuống với một cuốn sách truyền thống, em mới thực sự tìm thấy sự tĩnh lặng để “đối thoại” với tác giả.

Tuy nhiên, em nghĩ cách đọc hiệu quả nhất không nằm ở hình thức mà ở thái độ đọc. Dù sách giấy hay điện tử, điều quan trọng là người đọc dành thời gian suy ngẫm, rút ra cho mình những giá trị. Khi đọc bằng sự chủ động và nghiêm túc, bất kỳ hình thức nào cũng có thể trở thành con đường dẫn đến tri thức.

– Đọc sách bổ trợ cho bạn thế nào trong việc học, cách nhìn nhận các vấn đề của cuộc sống?

– Trên giảng đường, em được học về các học thuyết, con số hay những định nghĩa rất chuẩn xác. Chính các trang sách văn học hay cuốn nhật ký là nơi cho em thấy “da thịt” và “hơi thở” của những lý thuyết đó.

Trong cuộc sống, em thấy mình điềm tĩnh hơn. Ngày xưa, thấy ai đó cư xử kỳ lạ hay làm điều gì không đúng ý mình, em dễ nảy sinh sự phán xét. Nhờ đọc nhiều, em hiểu ra một điều rằng: Mỗi người chúng ta gặp đều đang phải chiến đấu với một nỗi niềm riêng mà mình không hề hay biết. Sách dạy em biết dừng lại một nhịp trước khi đưa ra bất kỳ kết luận nào.

– Bạn nghĩ thế nào về thực trạng một bộ phận người trẻ không đọc sách?

– Theo em, đây là một thực tế mà chúng ta nên nhìn nhận bằng sự thấu hiểu hơn là lo lắng. Thế giới hiện nay chuyển động rất nhanh, các bạn trẻ có quá nhiều hình thức để tiếp nhận thông tin như mạng xã hội, video ngắn hay những nền tảng giải trí tức thời, đọc sách không còn là con đường duy nhất để tiếp cận tri thức như trước. Việc có thể ngồi lại một vài tiếng đồng hồ để nghiền ngẫm một cuốn sách bỗng trở thành một điều cần nhiều sự kiên nhẫn.

Tuy nhiên, em không nghĩ người trẻ đang quay lưng với tri thức. Có thể các bạn ít cầm một cuốn sách giấy hơn, nhưng họ vẫn đọc qua các bài viết chuyên sâu trên Internet, nghe podcast hay xem những nội dung tóm tắt kiến thức. Chỉ là hình thức đọc đã thay đổi để phù hợp với nhịp sống công nghệ hiện nay.

Điều em trăn trở không phải chúng ta đọc ít mà là đang dần đánh mất thói quen đọc sâu. Việc nạp quá nhiều thông tin vụn vặt dễ khiến mình nhìn nhận mọi thứ có phần hời hợt. Với em, đọc sách giống như một hình thức tĩnh tâm, giúp mình rèn luyện khả năng tập trung và sự thấu cảm vốn đang bị bào mòn bởi sự hối hả của cuộc sống. Thay vì trách cứ, em mong chúng ta có thể tạo ra những không gian đọc gần gũi, thú vị hơn để các bạn thấy đọc sách không nặng nề.

– Quan điểm của bạn thế nào khi có người coi đọc sách chỉ để ”ngầu”?

– Em nghĩ việc này không hẳn là tiêu cực. Bởi ít nhất họ đang chọn một hình thức làm đẹp cho bản thân bằng tri thức. Có thể ban đầu họ cầm cuốn sách chỉ để chụp một tấm hình đẹp, nhưng em tin nếu họ thực sự lật mở trang giấy, biết đâu một dòng chữ nào đó sẽ chạm được vào tâm hồn họ. Từ việc muốn tỏ ra ”ngầu”, những người ấy sẽ yêu sách lúc nào không hay.

Với em, đọc sách không nên được coi như một chiếc vương miện để tự hào rằng bản thân giỏi hơn người khác. Em mong mọi người nhìn nhận sách như một bữa ăn tinh thần mỗi ngày – cần thiết, giản dị và giúp mình lớn lên một cách thầm lặng.

– Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, xuất hiện ở nhiều lĩnh vực, bạn nghĩ thế nào về việc dùng AI đọc sách thay mình?

– Em cho rằng dùng AI để tóm tắt hay đọc sách hộ là một giải pháp tốt, nếu chúng ta đang cần xử lý khối lượng thông tin khổng lồ trong thời gian ngắn để phục vụ công việc hay nghiên cứu. Nhưng đó chỉ là cách để ta lấy thông tin, chứ chưa thực sự là đọc.

Khi đọc, em cần sự chậm lại để tự vấn, rung cảm, cho những trải nghiệm của tác giả ”chạm” vào ký ức của mình. Đó là việc mà AI, dù thông minh đến đâu, cũng không thể có.

Để tận dụng AI hiệu quả mà không làm mất đi cái chất của việc đọc, chúng ta có thể hướng tới ba cách tiếp cận. Trước hết là sử dụng AI như một trợ lý giải mã thông tin. Chẳng hạn, khi đọc sách mà có nhiều chi tiết chưa rõ, ta có thể nhờ trí tuệ nhân tạo giải thích thêm. Việc này giống như có một chuyên gia ngồi cạnh để giải đáp lập tức, giúp ta hiểu sâu hơn về nội dung.

Thứ hai, chúng ta nên dùng AI như một người để trò chuyện và phản biện. Sau khi đọc xong một đoạn, thay vì chỉ nghĩ một mình, ta có thể thử hỏi AI xem còn góc nhìn nào khác. Việc này giúp bản thân nhận ra nhiều khía cạnh mới mà đôi khi vì chủ quan đã bỏ qua, từ đó giúp mình hiểu vấn đề đa chiều hơn.

Cuối cùng là tận dụng AI để tìm kiếm những cuốn sách liên quan. Trí tuệ nhân tạo rất giỏi trong việc kết nối thông tin, nên có thể nhờ gợi ý thêm những tác phẩm cùng chủ đề, phong cách với cuốn đang yêu thích. Cách này giúp việc đọc của mỗi người được mở rộng và có hệ thống hơn.

Tuy nhiên, dù AI có hỗ trợ tốt đến đâu, em luôn tự nhắc mình rằng đây chỉ là công cụ giúp mình ”mở cửa”, còn việc bước vào căn phòng tri thức và cảm nhận nó ra sao vẫn phải do đôi mắt và trái tim mình thực hiện. Chúng ta ưu tiên việc tự nghiền ngẫm trước rồi mới dùng đến AI để mở rộng thêm kiến thức, giúp những gì bản thân đọc thực sự thấm vào người và trở thành vốn sống của riêng mình.

Phương Linh
Ảnh: Nhân vật cung cấp

Nguồn: https://vnexpress.net/nu-sinh-gen-z-doc-sach-de-song-nhieu-cuoc-doi-5015416.html