ĐỌC TRUYỆN, BỒI BỔ TRÍ NÃO
Không còn là ý niệm trừu tượng, lợi ích của việc đọc truyện đã được giới khoa học liên tiếp chứng minh khá cụ thể…
Từ lâu, giới khoa học đã chứng minh được rằng sự đọc kích thích những vùng hết sức khác nhau trong não bộ. Ví dụ, trong cuộc điều tra tiến hành năm 2006, những người tham gia thí nghiệm phải đọc hai từ “nước hoa” và “cà phê”, sau khi đọc, tất cả các vùng trong bộ não có liên quan đến khứu giác đều được kích thích. Trong một công trình nghiên cứu trước đó, các tác giả lại tập trung vào nghiên cứu hoạt độ của não bộ ngay trong thời điểm đọc, nhằm chứng minh rằng sự đọc có tác động không chỉ giới hạn đến vỏ ngoài của cảm xúc, mà có thể tác động lâu dài, làm thay đổi não bộ con người.
Tranh của họa sĩ Pháp Jean-Honor Fragonard (1732-1806)
Nghiên cứu của đại học Stanford (Mỹ)
Công trình này được tiến hành nhằm nghiên cứu hoạt động nhận thức và hoạt động của hệ thần kinh của não. Các nhà khoa học đề nghị một nhóm người, toàn cỡ có học vị tiến sỹ, chui vào trong thiết bị chụp cộng hưởng từ và đọc cuốn tiểu thuyết của nữ văn sỹ Anh Jane Austin. Kết quả cho thấy việc đọc có phân tích một tác phẩm văn học và đọc để giải trí đơn thuần đều khiến cho hệ thần kinh chịu tải, nhưng ở những dạng khác nhau, mà dạng nào cũng giúp não người được rèn luyện theo hướng có lợi.
Các nhà khoa học đã có thể ghi chép được quá trình đó, chí ít cũng xác định được trong khi đọc sách, máu lưu thông trong não như thế nào. Các thí nghiệm được tiến hành như sau: những người ở trong thiết bị chụp cộng hưởng từ đọc trên màn hình đặt trong đó một chương tiểu thuyết Mansfield Park (Trang viên Mansfield) của Jane Austin (1775 – 1877). Người đọc cần xác định trước: mình thực hiện việc đọc theo cách nào – đọc để giải trí đơn thuần, hay đọc có phân tích kỹ càng như để bước vào làm bài thi vậy. Thiết bị chụp cộng hưởng từ giúp các nhà khoa học theo dõi sự tuần hoàn của máu trong não người đọc truyện và phát hiện ra điều họ thấy đặc biệt thú vị: khi chúng ta đọc truyện, máu còn đến nuôi bộ não ở cả những vùng nằm ngoài ranh giới của các bộ phận đảm nhận chức năng điều hành việc đọc. Máu được tiếp đến cả những vùng có liên quan với sự tập trung tư duy. Điều này không có gì lạ – để đọc truyện, cần phải biết tập trung đầu óc, song, đã phát hiện được là: để đọc và có phân tích kỹ càng đòi hỏi phải thực hiện một chức năng tư duy ở một độ phức hợp nhất định, mà bình thường thì chức năng này ở trạng thái “án binh bất động”. Nói theo ngôn ngữ của giới khoa học, khi đọc truyện theo cả hai phương pháp (có phân tích hay chỉ giải trí đơn thuần), chức năng nhận thức đều được vận hành và liên hệ với cả hai – không phân biệt “phân tích” hay “thư giãn”. Hơn thế nữa, kết quả nghiên cứu còn chứng minh: nếu chỉ chuyển từ đọc “thư giãn” sang đọc “phân tích” sẽ diễn ra sự thay đổi mạnh mẽ các dạng hoạt động thần kinh của não và đặc điểm lưu thông máu trong não bộ. Các kết quả nghiên cứu có thể giúp giới khoa học đi đến kết luận về cơ cấu ảnh hưởng của sự đọc đối với não người và thúc đẩy các chức năng của não, như một phương cách để tập trung nhận thức.
Các thùy, múi trên mặt bán cầu não trái
Nghiên cứu của đại học Emory
Các nhà khoa học hướng vào nghiên cứu sự thay đổi cơ cấu và hoạt động của não bộ trong quá trình đọc một cuốn tiểu thuyết. Trong vòng 19 ngày liền, 21 sinh viên của trường đã được chụp cắt lớp não bằng thiết bị chụp cộng hưởng từ. Trong năm ngày đầu tiên, đặc điểm chức năng và cơ cấu não bộ của sinh viên đã được nghiên cứu sơ bộ. Trong vòng mười ngày tiếp theo, những sinh viên tham gia thí nghiệm phải đọc mỗi tối 30 trang một cuốn tiểu thuyết được đưa ra ngẫu nhiên. Đó là cuốnPompeii – một tiểu thuyết tình yêu đặt trong bối cảnh núi lửa Vesuvius ở Italy phun trào phá hủy vạn vật, xuất bản năm 2003, đã được dựng thành phim, sắp sửa công chiếu – của nhà văn Robert Harris (sinh năm 1957, đang ăn khách bậc nhất nước Anh). Sau đó họ trả lời những câu hỏi trắc nghiệm để khẳng định rằng họ đã thực sự đọc hết số trang quy định. Sáng hôm sau họ lại được chụp cộng hưởng từ cắt lớp. Sau khi đọc hết cả cuốn tiểu thuyết dày 352 trang đó, các sinh viên tham gia thí nghiệm lại còn được tiếp tục chụp cắt lớp não trong vòng năm ngày nữa.
Những công trình theo dõi mối quan hệ tương tác giữa sự đọc với cơ cấu của não bộ cũng đã được tiến hành nhằm nghiên cứu những đặc điểm của hoạt độ não bộ trong thời điểm đọc truyện. Cho người tham gia thí nghiệm đọc những truyện ngắn và trong quá trình đó theo dõi hoạt động của não bộ thông qua kết quả chụp cộng hưởng từ cắt lớp, những người làm cuộc điều tra mới này đề ra cho mình mục đích phải nghiên cứu xác suất tác động lâu dài của sự đọc đối với não bộ.
Kết quả các lần chụp cắt lớp não bằng thiết bị chụp cộng hưởng từ đã chứng minh: sau khi đọc xong những đoạn văn được chỉ định, ở những thùy trên mặt bán cầu não trái – là những trung tâm ngôn ngữ, có chức năng tiếp nhận ngôn ngữ – lượng liên kết tế bào thần kinh tăng lên. Sự tăng trưởng lượng liên kết tế bào thần kinh trong những phần khác của não bộ có thể chứng minh rằng người đọc vừa trải qua quá trình ngữ nghĩa hóa bằng vật chất, từng nếm trải những tác động thể chất từ những ngữ nghĩa mình đang đọc, và trong quá trình suy ngẫm hành vi này hay hành vi khác, cấu hình của các liên kết tế bào thần kinh bắt đầu lặp lại cấu hình của chúng tại thời điểm hoàn thành hành vi đó. Ví dụ, ý nghĩ về bơi lội có thể dẫn đến hình thành những liên kết tế bào thần kinh theo cấu hình của chính quá trình cơ thể bơi lội trong nước.
“Những thay đổi tế bào thần kinh, như chúng tôi đã giải thích, được liên hệ với các cảm xúc và vận động thể chất đã chứng minh: việc đọc một cuốn tiểu thuyết có thể làm cho bạn hóa thân được vào nhân vật chính, – giáo sư Gregory Berns, nghiên cứu viên chính và là chủ nhiệm của Trung tâm Tâm Thần Kinh thuộc Đại học Atlanta, bang Georgia nước Mỹ, cho biết – Chúng tôi đã xác định được: những cuốn truyện hay có khả năng khiến bạn chui vào trong cái “lốt” của người khác theo đúng nghĩa đen của từ này. Bây giờ chúng tôi thấy rõ: những thay đổi trong não bộ khi đọc sách diễn ra ở cấp độ sinh học”.
Những thay đổi được bảo lưu trong vòng ít nhất năm ngày sau khi đọc hết một cuốn truyện, điều đó chứng minh sự đọc có khả năng tác động lâu dài đến não người. Các nhà khoa học cho rằng, tạm thời họ còn chưa biết được hiệu ứng của tác động đó được bảo tồn bao lâu, nhưng dẫu sao, kết quả các thí nghiệm họ đã tiến hành cho thấy rõ ràng: đọc truyện có thể gây ảnh hưởng lâu dài tới não người thông qua kích thích những vùng của não có chức năng tiếp nhận, và cả hiệu ứng của sự ngữ nghĩa hóa trong cơ thể con người.
Ngoài ra, ý tưởng công trình nghiên cứu tương tự cũng thuộc về Natalie Phillips, một chuyên gia văn học Anh – bà đặt mục đích lý giải ý nghĩa thực sự của việc nghiên cứu văn học là như thế nào. Ngoài thu lượm kiến thức và những điều khác thuộc về khía cạnh văn hóa, các sự kiện lịch sử và các dữ liệu nhân văn liên quan đến một tác phẩm văn học cụ thể, liệu trong sự đọc có thấy ích lợi nào cho con người, và đánh giá ích lợi ấy như thế nào…
Kết quả các công trình khoa học mới đây đều khẳng định điều ta đã được các thầy cô dạy từ tấm bé: đọc truyện có ích cho não.
Đăng Bẩy – Theo The Atlantic và Popular Science Mỹ
Nguồn: Người Đại Biểu
