TOP 6 VĂN HỌC DỊCH 6 THÁNG ĐẦU NĂM 2107
1. CHIẾN TRANH VÀ CHIẾN TRANH – Krasznahorkai László – Nhã Nam
Chiến tranh và chiến tranh là một chuyện lồng trong chuyện, kể về tiến sĩ György Korin, nhân viên lưu trữ ở một tỉnh lẻ xa xôi tại Hungary, tình cờ bắt gặp một cảo bản cổ có nội dung kỳ lạ trong những tài liệu mà gã xử lý. Bị hớp hồn và như có một mối đồng cảm nhất định, Korin bán tống tháo tài sản, bỏ việc, tìm mọi đường sang New York, với sứ mệnh trên hết: xuất bản bản thảo ấy online, lưu trữ cho hậu thế, vĩnh viễn.
Chuyến đi của Korin tạo nên một liên văn bản thú vị với nhân vật K của Franz Kafka, anh hùng văn chương mà Krasznahorkai sùng bái. Và thế là Korin, nhạy cảm đến mức hoảng loạn, dấn thân vào chuyến phiêu lưu đầy phi lý, tới trung tâm của thế giới. Đó là câu chuyện về số phận con người bị vây hãm trong sụp đổ và hủy diệt, khi chiến tranh, ở cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, liên tục bám đuổi tất cả nhân vật trong truyện. Ở vỉa tầng sâu hơn, tiểu thuyết Chiến tranh và chiến tranh của László Krasznahorkai – một trong những cây viết được coi là xuất sắc nhất của văn chương Hungary hiện đại, từng đoạt giải thưởng Man Booker International năm 2005 – còn là một ẩn dụ về vai trò của chuyện kể, được triển khai bằng một thứ văn chương khác lạ, đẹp đẽ đến kỳ quái, một tiểu thuyết làm rợn ngợp bất cứ ai.
2. KHI LOÀI VẬT LÊN NGÔI – Karel Čapek – Tao Đàn
Có thể coi là sự kiện xuất bản của cuối năm 2016 đầu 2017: sự ra đời của 3 bản dịch nối tiếp nhau của một trong những nhà văn xuất sắc nhất của văn học Séc Karel Čapek, “Hoa cúc xanh”, “Khi loài vật lên ngôi”, “R.U.R”. Thuộc 3 thể loại khác nhau: truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch, nếu phải chọn 1 thì chúng tôi chọn “Khi loài vật lên ngôi”, nếu chọn cuốn vừa đọc vừa ngẫm thì nhất định là “Hoa cúc xanh”, đặc biệt là truyện cái thằng ném gạch.
Hoàn toàn không phải là quá lời coi “Khi loài vật lên ngôi” là một trong những tác phẩm đỉnh cao của nghệ thuật giễu và nhại. Việc mô phỏng các phong cách văn chương ở tác phẩm này bắt đầu từ rất sớm, ngay từ những trang đầu của “Khi loài vật lên ngôi”, khi câu chuyện về tay thuyền trưởng J. van Toch phát hiện ra một giống sa giông sinh sống dưới nước có khả năng đứng bằng chi sau, chi trước bước cầm nắm, có trí khôn và có khả năng bắt chước và huấn luyện để làm theo các hoạt động của giống người, được ông ta đào tạo trở thành nô lệ săn ngọc trai: những trang viết về hòn đảo xa xôi trên trái đất có dáng dấp của du ký thời Victoria, với sự pha trộn của đủ các loại ngôn ngữ địa phương và sắc tộc. Chậm rãi, từng bước, sự mô phỏng tăng tốc, theo tốc độ phát triển và lan tỏa của loài sa giông. Ở “Khi loài vật lên ngôi” có một cấu trúc song song giữa sự lên ngôi của sa giông và sự lên ngôi của giễu nhại.
Những ý tưởng về một thế giới tận thế, sự suy tàn của giống người, vai trò của mỗi cá nhân trong việc đẩy nhân loại tới diệt chủng trong “Khi loài vật lên ngôi” thực ra đã được triển khai từ rất sớm, trong “R.U.R”. Những con robot – người nhân tạo – dưới ách áp bức bóc lột của loài người đã vùng lên quật khởi tiêu diệt con người và chiếm lấy cả trái đất: những hình ảnh ấy không khác gì với loài sa giông, và lời hiệu triệu Hỡi robot toàn thế giới liên hiệp chống lại loài người, vang vọng ở ở phần 3 của “Khi loài vật lên ngôi”, khi sa giông đã dần đánh sụp các lục địa và chiếm hết chỗ sống của loài người – dùng chính các loại bom mà loài người đã cung cấp cho chúng. Vẫn dùng cơ chế kẻ áp bức – kẻ bị áp bức, và mô típ lật nhào cán cân quyền lực, Čapek ở “Khi loài vật lên ngôi” viết một câu chuyện có kết thúc yếm thế hơn hẳn so vở kịch kia. Quan trọng hơn, ở “Khi loài vật lên ngôi”, Čapek đã công kích và tiên tri một cách toàn diện việc nhân loại đắm chìm trong các “chủ nghĩa” sẽ dẫn đến hậu quả như thế nào. Tránh rơi vào sự cực đoan của một góc nhìn, “một chủ nghĩa”, cũng là tránh sự quá độ dẫn đến góc nhìn méo mó, là điều mà Čapek tìm mọi cách cổ vũ trong tác phẩm của mình.
Čapek, là một nhà văn lập thể, thể hiện góc nhìn đa dạng, mà không dành quyền ưu tiên cho một lý tưởng nào. Phương pháp viết lập thể này thể hiện rất rõ trong tập truyện ngắn “Hoa cúc xanh” nhưng có những câu chuyện được ông kể từ các góc nhìn khác nhau, để cho độc giả thấy cùng một sự việc nhưng qua các lăng kính sẽ dẫn đến những cách ứng xử khác nhau như thế nào. Đây cũng chính là cách mà ông triển khai ở bộ ba tiểu thuyết đề cập ở trên. Ở “Khi loài vật lên ngôi”, độc giả lại chứng kiến sự lên ngôi của cực đoan, không còn nghi ngờ gì nữa, là nguyên nhân dẫn đến lụi tàn.
3. TIỀN – Martis Amis – Nhã Nam
Chào mừng bạn đến với một kiệt tác hiện đại, được coi là đỉnh cao của thập kỷ 80, hay của cả thế kỷ 20, cuốn sách được Time bình chọn vào 100 tác phẩm vĩ đại nhất của văn chương Anh từ 1923 đến nay, “Tiền,” của ông tướng Martin Amis, trai đểu trai hư của văn học đương đại Anh, kẻ gây bao xì căng đan vì ngủ lang tóe loe và vô số chuyện đời tư bét nhè khác, và kẻ sẵn sàng nhảy theo mối lợi bỏ mặc chiến hữu Julian Barnes cùng vợ vốn là người đại diện, vì còn phải lo lấy thân với cái mồm rặt răng sâu, con trai của nhà văn lớn Hiệp sĩ Kingsley Amis.
“Tiền” lấy bối cảnh ở một nước Anh năm 1981 khi cuộc hôn nhân hoàng gia của Diana chuẩn bị diễn ra với nhân vật trung tâm là một thằng béo nửa Anh nửa Mỹ đang cố làm một bộ phim ở New York. Thằng béo này có cái tên cực hài hước: John Self (một thủ pháp đặt tên rất quen thuộc của Amis mà độc giả có thể bắt gặp ở các cuốn khác), một cái tên như định mệnh sẽ đóng vai trò là một cú twist choáng váng ở cuối truyện.
Độc giả trải nghiệm ở “Tiền” không chỉ là câu chuyện hài hước mà trên hết là một thứ ngôn ngữ linh hoạt đến giảo hoạt, những trò chơi ngôn từ gợi nhớ đến Nabokov trong “Lolita”. Không hề muốn viết một cuốn tiểu thuyết hiện thực “ngu xuẩn”, coi độc giả chính là mình, để vứt bỏ hết mọi rào cản, mọi sự tiết chế, coi thường giới hạn ngôn ngữ, Martin Amis tạo ra ở “Tiền” một cuốn tiểu thuyết nơi độc giả bị đẩy đi đẩy lại ở đủ các thể loại cực của điên loạn, suy đồi và khôi hài.
4. GIỮA LÒNG TĂM TỐI – Joseph Conrad – Tao Đàn
Đây là cuốn sách của tháng 6 và sẽ là 1 trong những cuốn xuất sắc của năm 2017.
Conrad là nhà văn được xếp vào giai đoạn đầu của Chủ nghĩa hiện đại. Ông viết bằng ngôn ngữ thứ 3 (tiếng mẹ đẻ là Ba Lan, tiếng thứ 2 là Pháp). Đến tận hai mươi tuổi ông mới học tiếng Anh (tức sắp tốt nghiệp đại học, ai bây giờ mới học hãy tưởng tượng mình cũng có thể thành Conrad). Tuy viết một thứ tiếng Anh mà dân Anh cũng phải quỳ rạp bái phục, tiếng Anh nói của Conrad lại cực kỳ khó nghe và đầy âm Ba Lan, có lần một ông còn hỏi Conrad là nói tiếng Anh có được không, dù lúc đó Conrad đang phun tiếng Anh ầm ầm, thế là suýt tí tan vỡ mối quan hệ.
“Giữa lòng tăm tối” thường được coi là tác phẩm nổi tiếng nhất của Conrad, thậm chí được coi là truyện vừa xuất sắc nhất trong văn chương Anh, kể về chuyến đi ngược dòng Congo vào lục địa đen của chàng thủy thủ Marlow để đưa con người đã sang bờ bên kia của nền văn minh Kurtz về lại xứ sở của ánh sáng. Những tưởng giản dị là vậy, nhưng thật ra “Giữa lòng tăm tối” lại là một truyện ngắn đầy mơ hồ, gây ra nhiều tranh cãi, và tiếp tục cho đến tận bây giờ là nguồn để các sinh viên và giáo sư văn chương kiếm sống bằng cách viết về nó. Diễn giải, diễn giải mãi không thôi.
5. ÁNH SÁNG VÔ HÌNH – Anthony Doerr – Quảng Văn
Tiểu thuyết lịch sử Pulitzer 2015 giai đoạn chiến tranh thế giới thứ II viết về số phận cô gái mù Marie-Laure người Pháp và chàng trai Werner người Đức mồ côi, cùng số phận của những người chung quanh họ. Em nhất định có bài điểm cuốn này vào tháng sau.
6. KÝ ỨC ĐEN – Jennifer Egan – NXB Trẻ
Jennifer Egan đã trích “Đi tìm thời gian đã mất” làm đề từ cho tiểu thuyết này, và tiết lộ Marcel Proust đã gợi cảm hứng cho bà viết cuốn tiểu thuyết này. “Ký ức đen” chính vì thế là một cuốn tiểu thuyết phi trật tự tuyến tính, các câu chuyện kể từ rất nhiều thời điểm khác nhau. Các câu chuyện đan cài với nhau như những móc xích, cung cấp cho độc giả qua phương pháp này hoặc qua chính các nhân vật hồi tưởng, về cái thời tốt đẹp có khốn nạn có, cái thời trước-tất cả: trước hôn nhân, trước con cái, trước bỉm đái, trước tình ái… và chúng ta có thể tự hỏi nếu ngày xưa ta chọn khác đi thì đời có khác chút nào không?
Nhờ mối liên hệ con người. Nhân vật của Egan không xuất hiện một lần mà tái đi tái lại trong các câu chuyện khác nhau, ở các vai trò khác nhau, chơi trò làm gương mà rọi vào đời nhau, khi thì phản chiếu một lát tuổi trẻ, khi thì hắt ra một mẩu tuổi giả.
Điểm duy nhất tôi thích ở Ký ức đen: hình thức của các truyện. “Ký ức đen” quả là một tập hợp độc đáo của các thể nghiệm: mỗi câu chuyện đều mới mẻ khi được viết ở một phong cách khác, khi thì là truyện kể từ ngôi thứ 2, khi là một bài báo lá cải nhưng thực ra lại là báo cáo dưới hình thức độc thoại tuyệt đối của nhân vật, khi từ ngôi thứ 1, khi lại kể từ thời hiện tại, khi thì là hình thức báo chí, và đặc biệt nhất, mà ai đọc cần giả vờ đọc và nay cần trích dẫn “Ký ức đen”, là cái chương sử dụng hình thức trình duyệt powerpoint kể từ góc nhìn từ đứa con gái của Sasha về gia đình của cô bé (rất ngắn và rất thú vị, ai thích đọc lướt xin mời!) Các câu chuyện lại có khả năng đan cài vào nhau và tạo nên một tập hợp đa thanh.
Có thể nói, “Ký ức đen” là một trong những cuốn tiểu thuyết mới mẻ đáng đọc, dù bạn đang ở độ tuổi nào.
Nguồn: facebook.com/phianhaz