Hoạt động xuất bản – SOS!

Câu hỏi đặt ra là, tại sao những đầu sách chiếm lĩnh thị trường hiện nay hầu hết đều là sản phẩm liên kết giữa các nhà xuất bản và các đơn vị làm sách tư nhân, trong đó vai trò của nhà xuất bản chỉ là thứ yếu? Tại sao các nhà xuất bản không chủ động khai thác thị trường thay cho việc chỉ đóng “vai phụ” trong lĩnh vực xuất bản? Họ đang làm mất cơ hội của mình. Cơ hội đã tuột mất thì rất khó có thể lấy lại được. Bức tranh ảm đạm về hoạt động của nhiều nhà xuất bản hiện nay có thể cho thấy cơ chế vận hành, cách làm việc kém hiệu quả của họ là nguyên nhân chính dẫn tới chỗ gặp những khó khăn khó có thể giải quyết, cho nên cơ thể đã “ốm yếu” thì ngày càng “ốm yếu” hơn.
 
Điều nguy hiểm là sự ốm yếu của nhiều nhà xuất bản không chỉ ảnh hưởng đến sự tồn tại của họ, mà đã và đang tác động đến thị trường xuất bản nói chung. Lẽ ra các nhà xuất bản phải là đơn vị “cầm trịch” về chất lượng ấn phẩm, điều chỉnh thị trường xuất bản khỏi sự lệch lạc (như chạy theo thị hiếu tầm thường của một bộ phận công chúng chẳng hạn,…) thì do sự xuống dốc, yếm thế mà họ khiến cho thị trường xuất bản có lúc trở nên hỗn loạn, nảy sinh hoặc phải gánh chịu tai tiếng. Hệ lụy ở mức độ nhỏ thì là việc vô số tập thơ kém chất lượng được nhà xuất bản đóng dấu “xuất xưởng”.
 
Một lãnh đạo nhà xuất bản khi được hỏi về tình trạng quá nhiều tập thơ chất lượng rất thấp vẫn được đơn vị này cấp phép đã tuyên bố: Làm thơ là quyền của mọi người, quyền được công bố thơ mình cũng là quyền chính đáng của những người làm thơ, các tập thơ không liên quan đến chính trị, chống lại đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước thì vẫn cấp phép! Bởi vậy mới sinh ra tình trạng biên tập viên chỉ chăm chăm tìm trong tập thơ có phạm lỗi “chủ trương chính sách” hay không, còn chất lượng hay dở như thế nào thì “tùy độc giả cảm nhận”. Cho nên loại sản phẩm “siêu đạo thơ” của Vương Chất mới ngang nhiên xuất hiện trên thị trường. Sở dĩ gọi là “siêu đạo thơ” vì tập Nỗi niềm của người này đã phô-tô-cóp-py thơ của các tác giả Hải Từ, Nguyễn Hữu Hà, Nguyễn Thị Mai… nhưng lại được khẳng định chắc nịch rằng: “Tập thơ Nỗi niềm thuộc bản quyền tác giả Vương Chất và gia đình tác giả”! Hệ lụy lớn hơn, kẽ hở trong liên kết giữa nhà xuất bản với đơn vị tư nhân nhanh chóng trở thành món mồi béo bở cho một số kẻ cơ hội.
 
Trường hợp “nhà thơ Đăng Hạ” từng làm nóng diễn đàn báo chí năm 2013 là một thí dụ. Một người không tên tuổi trong giới văn chương đứng ra thành lập cái gọi là “Câu lạc bộ sáng tác văn học nghệ thuật Việt Nam”, rồi từ đây chào mời những người yêu thơ nhưng hồn nhiên (thậm chí là háo danh?) ở các địa phương để tổ chức in ấn, xuất bản, phát hành các ấn phẩm thơ trái phép; và nhiều việc làm tùy tiện khác nữa. Mới đây là sự ra đời của cái gọi “Văn phòng sách và tri thức Việt” với tuyên bố: “tiếp tục sẽ làm cầu nối, trợ giúp để các cá nhân, tập thể với nguyện vọng được trình làng đứa con tinh thần đã ấp ủ từ lâu sẽ không phải chờ đợi lâu hơn nữa”. Dưới chiêu bài hỗ trợ cá nhân, tập thể in, viết sách, những người am hiểu lĩnh vực xuất bản đều hiểu đây là cách để người ta thu tiền và in sách theo yêu cầu của bất cứ ai, và họ có thể “lấy giấy phép ở đúng nơi tác giả mong muốn”!
 
Dễ thấy là nếu các nhà xuất bản chặt chẽ trong cấp giấy phép thì làm sao có những tuyên bố hùng hồn kiểu “cần giấy phép nhà nào cũng có”, làm sao con buôn núp bóng nhà thơ Ngô Văn Khích – tức “nhà thơ Đăng Hạ” lại có thể ngang nhiên tồn tại! Nguy hiểm hơn nữa, sự mất kiểm soát trong việc bán giấy phép tràn lan của một số nhà xuất bản đã để lọt lưới những tác phẩm độc hại. Năm 2013 được đánh giá là năm kỷ lục của thu hồi, đình bản sách. Nào là sách tham khảo có in cờ nước ngoài, sách đồng dao phản cảm, bài toán rùng rợn chặt ngón tay, các cuốn sách có nội dung khiêu dâm… Việc lọt lưới một cách rất đáng trách, đó cũng là hệ lụy từ tình trạng yếu kém, nếu không nói thiếu trách nhiệm, của hệ thống xuất bản, để tư nhân dần nắm quyền kiểm soát và chi phối thị trường. Một cuốn sách sai phạm bị thu hồi nhưng hậu quả không dừng lại ở đó. Vì liệu bao nhiêu giáo viên căn cứ vào “Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh” của Vũ Chất để giảng dạy cho học trò? Bao nhiêu thanh thiếu niên mới lớn ngốn các cuốn sách sặc mùi khiêu dâm trước khi bị thu hồi?… Ai dám chắc các sản phẩm văn hóa độc hại đó không có tác động đến suy nghĩ của người đã đọc? Làm sao để uốn nắn những đứa trẻ đầy kích động khi vỗ ngực tự xưng là “sát thủ đầu mưng mủ”?
 
 
Ông Phạm Quốc Chính, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và phát hành
 
Sự độc hại của các ấn phẩm kém chất lượng, thậm chí là lệch lạc, biến thái là hết sức nguy hiểm, vì có tác động vô hình, có thể làm thay đổi tâm tính, nhận thức người đọc, nhất là các độc giả trẻ. Các nhà quản lý không phải không nhìn thấy nguy cơ này. Ông Phạm Quốc Chính, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và phát hành trong một bài trả lời phỏng vấn đã chỉ rõ: “Các nhà xuất bản tổ chức bộ máy yếu kém, không coi trọng nâng cao năng lực làm sách mà chỉ tập trung vào việc bán giấy phép. Sắp tới Cục sẽ có cuộc họp kiểm điểm toàn bộ các nhà xuất bản”. Hy vọng công việc này sớm được tiến hành, sẽ có hiệu quả cụ thể, thiết thực trong đời sống xã hội.
 
Nguồn: Thành Nam (Nhân Dân)