So sánh Ebook và sách giấy trong thời đại AI

Sách giấy vẫn thống trị thị trường toàn cầu — và khoảng cách đang nới rộng theo những cách đáng ngạc nhiên. Dù suốt nhiều thập kỷ người ta liên tục dự báo về làn sóng số hóa, sách in vẫn chiếm khoảng 78% doanh thu sách tiêu dùng toàn cầu, trong khi ebook dừng lại ở mức 10–15% thị phần. Kẻ thực sự khuấy đảo thị trường không phải ebook mà là sách nói (audiobook) — lần đầu tiên trong lịch sử, audiobook vượt ebook về thị phần doanh thu thương mại tại Mỹ vào năm 2024. Trong khi đó, các công cụ tóm tắt nội dung bằng AI và làn sóng sách do AI tạo ra đang đưa vào cuộc chơi những biến số hoàn toàn mới, dù tác động dài hạn của chúng cho đến nay vẫn ít thảm khốc hơn nhiều so với những gì người ta lo ngại.

Bài viết này tổng hợp số liệu thị trường, nghiên cứu học thuật và phân tích của các chuyên gia ngành trên sáu chiều: số liệu thị trường, động lực tâm lý của sở thích đọc sách in, ưu điểm của ebook, vai trò mới nổi của AI, dự báo tương lai, và thói quen đọc sách đáng ngạc nhiên của Gen Z.

Các con số thị trường nói lên tất cả: sách in đang thắng

Ngành xuất bản Mỹ tạo ra 32,5 tỷ USD tổng doanh thu trong năm 2024, tăng 4,1% so với năm trước, theo báo cáo thường niên AAP StatShot (tháng 8/2025). Phân tích theo định dạng cho thấy sức bền vững đáng kinh ngạc của sách in: doanh thu sách bìa cứng đạt 7,9 tỷ USD, sách bìa mềm đạt 7,8 tỷ USD — cộng lại chiếm 50,5% toàn bộ doanh thu nhà xuất bản. Ebook chỉ đóng góp 2,1 tỷ USD (tăng khiêm tốn 1,5%), trong khi sách nói kỹ thuật số đạt 2,4 tỷ USD (tăng ấn tượng 22,5%).

Trong phân khúc thương mại (tức sách tiêu dùng đại chúng), sự dịch chuyển còn rõ nét hơn. Ebook chỉ chiếm 10% doanh thu sách thương mại Mỹ năm 2024, trong khi sách nói kỹ thuật số vượt qua với 11,3% — lần đầu tiên audiobook bán chạy hơn ebook tính theo tỷ trọng doanh thu thương mại. Số đơn vị sách in theo dõi bởi Circana BookScan cho thấy sức hồi phục rõ rệt: từ đỉnh 839,7 triệu bản năm 2021, thị trường điều chỉnh xuống 788,7 triệu bản năm 2022 và 767 triệu bản năm 2023, trước khi phục hồi lên 782,7 triệu bản năm 2024 và ổn định ở mức 762,4 triệu bản năm 2025 — vẫn cao hơn nhiều so với mức nền trước đại dịch khoảng 690 triệu bản năm 2019.

Trên phạm vi toàn cầu, thị trường ebook ở mức khoảng 14,6 tỷ USD (số liệu Statista năm 2024), tăng trưởng chậm chạp ở mức 2–3%/năm sau khi sụt giảm vào năm 2022 do hết hiệu ứng bùng nổ đọc sách thời COVID. Ngược lại, thị trường sách nói toàn cầu đạt 8,7 tỷ USD năm 2024 và được dự báo đạt 35,5 tỷ USD vào năm 2030 với tốc độ tăng trưởng kép 26,2%/năm (Grand View Research). Amazon tiếp tục thống trị hệ sinh thái kỹ thuật số, kiểm soát khoảng 67–68% doanh số ebook toàn cầu và 63,4% doanh thu sách nói tại Mỹ thông qua Audible, với thiết bị Kindle chiếm hơn 70% toàn bộ phần cứng đọc sách điện tử được bán ra trên thế giới.

Vì sao độc giả vẫn chọn giấy thay vì màn hình

Sức bền của sách in không thể lý giải bằng một nguyên nhân đơn giản. Đó là sự hội tụ của khoa học nhận thức, trải nghiệm cảm giác, tâm lý văn hóa và chiến lược định giá chủ động của nhà xuất bản.

“Hiệu ứng kém hiệu quả của màn hình” đã được ghi nhận đầy đủ bằng bằng chứng khoa học. Một phân tích tổng hợp (meta-analysis) quan trọng của Delgado, Vargas, Ackerman và Salmerón (2018) đăng trên tạp chí Educational Research Review cho thấy đọc sách in giúp tiếp thu nội dung tốt hơn đáng kể so với đọc kỹ thuật số, với hệ số tác động (effect size) là −0,21 nghiêng về phía sách in. Bất lợi của màn hình càng rõ rệt hơn khi độc giả bị áp lực thời gian. Một phân tích tổng hợp quy mô lớn hơn năm 2023 của Altamura và cộng sự, với 470.000 người tham gia trên hơn ba chục quốc gia, tìm ra mối quan hệ tiêu cực nhất quán giữa đọc trên thiết bị kỹ thuật số và mức độ tiếp thu. Riêng với trẻ em, những em dành thời gian tương đương để đọc sách in cho thấy mức độ hiểu bài cao gấp sáu đến tám lần so với những em đọc trên thiết bị kỹ thuật số. Nghiên cứu của Anne Mangen tại Đại học Stavanger (Na Uy) chứng minh rằng người đọc Kindle ghi nhớ trình tự các sự kiện trong cốt truyện kém hơn đáng kể so với người đọc bản in, có khả năng vì phản hồi vận động học (kinesthetic feedback) — cảm giác phần giấy dày dần từ tay phải sang tay trái khi lật trang — cung cấp các tín hiệu bộ nhớ không gian mà màn hình không có.

Một lưu ý quan trọng: một phân tích tổng hợp năm 2022 trên tạp chí Media Psychology không tìm thấy sự khác biệt đáng kể khi đọc tiểu thuyết để giải trí, gợi ý rằng hiệu ứng kém hiệu quả của màn hình mạnh nhất với văn bản thông tin và học thuật, chứ không phải với tiểu thuyết thuần túy.

Mỏi mắt kỹ thuật số làm trầm trọng thêm bất lợi nhận thức. Một đánh giá tài liệu toàn diện năm 2025 được công bố trên Taylor & Francis cho thấy 69% dân số trải qua các triệu chứng của Hội chứng mỏi mắt do màn hình (Computer Vision Syndrome). Người ta chớp mắt ít hơn khi đọc trên màn hình, và màn hình LCD trên máy tính bảng gây mỏi mắt chủ quan nhiều hơn so với giấy hoặc màn hình e-ink. Dù các thiết bị đọc e-ink như Kindle giảm thiểu vấn đề này một phần, phần lớn lượt đọc ebook hiện nay vẫn diễn ra trên điện thoại và máy tính bảng màn hình phát sáng.

Chiến lược định giá của nhà xuất bản cố tình bảo vệ sách in. Theo mô hình đại lý (agency model) mà các nhà xuất bản lớn áp dụng — vốn là đối tượng của vụ kiện chống độc quyền của Bộ Tư pháp Mỹ năm 2012 — nhà xuất bản tự ấn định giá bán lẻ ebook thay vì để nhà bán lẻ tự định giá. Điều này giữ cho giá ebook tương đương với sách bìa mềm, thường khoảng 12,99 USD cho các sách bestseller so với 20,42 USD cho sách bìa cứng (dữ liệu Amazon 2026, Toner Buzz). Một phân tích của Đại học Indiana chỉ ra rằng nhà xuất bản áp dụng mô hình đại lý cụ thể vì họ lo ngại giá ebook thấp sẽ “ăn mòn doanh số sách in và làm suy giảm nhận thức của người tiêu dùng về giá trị của một cuốn sách.”

Sách giấy còn được hưởng lợi từ văn hóa tặng quà và tâm lý sưu tầm. Khái niệm tsundoku của Nhật Bản — mua sách nhanh hơn tốc độ đọc — mô tả thói quen mà 46,6% độc giả thực hành. Sách giấy là vật phẩm văn hóa, đồ trang trí và quà tặng — những chức năng mà file kỹ thuật số về bản chất không thể thay thế. Nghiên cứu của Ramdarshan Bold và Wagstaff (2017) về việc ghi chú bên lề cho thấy các thiết bị đọc kỹ thuật số liên tục không đáp ứng được nhu cầu của độc giả về marginalia — trải nghiệm tự nhiên, linh hoạt của việc ghi chú trên giấy vẫn là đặc quyền riêng của sách in.

Màn hình điện thoại là kẻ thù của sự tập trung

Một lý do ít được nhắc đến nhưng có tác động thực tế rõ ràng là người đọc trên thiết bị kỹ thuật số dễ bị phân tán sự chú ý hơn nhiều so với người cầm sách giấy. Khi đọc trên điện thoại hoặc máy tính, người dùng đang ở bên trong cùng một thiết bị chứa đầy thông báo từ mạng xã hội, tin nhắn, email và vô số ứng dụng khác. Chỉ cần một tiếng “ping” là mạch đọc bị đứt.

Nghiên cứu của Ward và cộng sự (2017) tại Đại học Texas Austin, công bố trên Journal of the Association for Consumer Research, cho thấy chỉ cần sự hiện diện vật lý của điện thoại — dù đã tắt tiếng và úp mặt xuống — cũng đủ làm giảm đáng kể năng lực nhận thức sẵn có, vì não bộ vẫn âm thầm dành một phần tài nguyên để “chống lại” sự cám dỗ kiểm tra máy. Đây là điều hoàn toàn không xảy ra khi người ta cầm một cuốn sách giấy.

Vấn đề không chỉ dừng ở thông báo. Trình duyệt, các tab đang mở và thói quen chuyển ứng dụng đã tạo ra một kiểu đọc không liên tục và nhảy cóc mà nhiều nhà nghiên cứu gọi là “F-pattern reading” — mắt quét nhanh theo hình chữ F thay vì đọc từng dòng đầy đủ. Một khảo sát năm 2022 của Nielsen Norman Group ghi nhận rằng người dùng trung bình chỉ đọc khoảng 20–28% nội dung văn bản trên một trang web, phản ánh thói quen lướt nhanh đã ăn sâu vào hành vi đọc trên màn hình nói chung.

Ngược lại, sách giấy là một thiết bị một nhiệm vụ duy nhất (single-purpose device) theo đúng nghĩa đen — nó không thể làm gì khác ngoài việc để bạn đọc. Không có thông báo, không có tab, không có nút “xem thêm”. Chính sự giới hạn này lại trở thành lợi thế: nó buộc người đọc ở lại với văn bản, tạo ra trạng thái đắm chìm sâu hơn mà các nhà tâm lý học gọi là flow — trạng thái tập trung tối đa khi ranh giới giữa người đọc và câu chuyện gần như biến mất. Nhà tâm lý học Maryanne Wolf, tác giả cuốn Reader, Come Home (2018), cảnh báo rằng thói quen đọc lướt trên màn hình, nếu kéo dài, có thể tái cấu trúc các mạch thần kinh liên quan đến đọc sâu — khiến ngay cả khi cầm sách giấy, người đọc quen với màn hình cũng khó duy trì sự tập trung kéo dài.

Đây là một lý do thực tế giải thích tại sao nhiều người, dù sở hữu ebook hay đã tải sách về điện thoại, vẫn quay lại mua bản in: họ biết mình sẽ thực sự đọc xong cuốn sách đó hơn nếu nó ở dạng vật lý.

Những ưu điểm thực sự của ebook

Dù sách in chiếm ưu thế, ebook mang lại những lợi thế thực sự, đặc biệt phục vụ hiệu quả cho một số nhóm độc giả nhất định.

Lập luận về sự tiện lợi khi di chuyển gần như không thể phản bác: một chiếc Kindle nặng 200 gram có thể chứa hơn 3.000 cuốn sách — thứ nếu in ra sẽ nặng đến vài tấn. Ở các đô thị chật chội như Tokyo — nơi diện tích căn hộ trung bình chỉ 21–25 m² — điều này có ý nghĩa thiết thực rõ ràng. Manga kỹ thuật số hiện chiếm 72,7% toàn bộ thị trường manga Nhật Bản, chủ yếu nhờ việc đọc trên điện thoại và nhu cầu tiết kiệm không gian. Người Nhật thậm chí đặt ra khái niệm jisui — tự scan sách giấy thành file kỹ thuật số chỉ để tiết kiệm diện tích.

Lợi thế về chi phí là có thật nhưng thường bị thổi phồng. Ebook trung bình chỉ 7,38 USD so với 17,04 USD cho sách bìa mềm (dữ liệu WordsRated), tiết kiệm khoảng 20–60%. Sách tự xuất bản trung bình chỉ 4,16 USD, và hàng nghìn tác phẩm cổ điển hoàn toàn miễn phí. Tuy nhiên, chi phí thiết bị tạo ra ngưỡng hòa vốn: với giá Kindle thông thường và mức tiết kiệm mỗi cuốn sách, độc giả cần mua khoảng 20 cuốn trước khi đầu tư này bắt đầu có lãi.

Về khả năng tiếp cận, ebook mang tính cách mạng. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính 295 triệu người trên thế giới bị khiếm thị từ trung bình đến nặng. Máy đọc sách cung cấp cỡ chữ điều chỉnh được — bao gồm font OpenDyslexic cho người mắc chứng khó đọc — chuyển văn bản thành giọng nói, chế độ tương phản cao và khả năng tương thích với trình đọc màn hình. Những tính năng này mở ra cánh cửa đọc sách cho những người mà sách giấy truyền thống phục vụ không tốt. Độc giả kỹ thuật số cũng đọc nhiều hơn đáng kể: 13% người đọc kỹ thuật số hoàn thành 50+ cuốn sách mỗi năm, so với chỉ 4% người chỉ đọc sách in (YouGov 2025).

Cuộc cách mạng tự xuất bản có lẽ là tác động cấu trúc sâu sắc nhất của ebook. Amazon KDP xử lý hơn 1,4 triệu đầu sách tự xuất bản mỗi năm, trả 520 triệu USD tiền nhuận bút cho hơn một triệu tác giả. Sách tự xuất bản chiếm 31–34% doanh số ebook của Amazon và 85% số đầu sách trên Kindle Unlimited. Tác giả nhận mức nhuận bút lên đến 70%, so với mức 10–15% thông thường của xuất bản truyền thống — một sự dân chủ hóa ngành công nghiệp mà xuất bản thuần giấy không bao giờ có thể đạt được.

Bức tranh môi trường thực sự phức tạp. Phân tích vòng đời nổi tiếng của Cleantech Group (2009) cho thấy một chiếc Kindle tạo ra 168 kg CO₂ trong suốt vòng đời của nó, trong khi mỗi cuốn sách giấy tạo ra khoảng 1,2–7,5 kg CO₂ tùy theo phương pháp luận và phạm vi chuỗi cung ứng. Điểm hòa vốn carbon theo nhiều nghiên cứu rơi vào khoảng 22–36 cuốn sách. Tuy nhiên, ngành sách Mỹ tiêu thụ khoảng 30 triệu cây xanh mỗi năm (Green Press Initiative), trong khi chỉ 22,3% rác thải điện tử toàn cầu được tái chế đúng cách (Báo cáo Giám sát Rác thải Điện tử Toàn cầu của LHQ năm 2024) — so với tỷ lệ 60–64% của các sản phẩm giấy. Liệu ebook có “xanh hơn” hay không phụ thuộc hoàn toàn vào lượng sách đọc của cá nhân, tần suất nâng cấp thiết bị và lưới điện tại địa phương.

AI bước vào ngành xuất bản với những hệ quả chưa chắc chắn

Sự giao thoa của AI với xuất bản diễn ra dưới ba hình thức riêng biệt: công cụ tóm tắt, tranh chấp bản quyền và làn sóng sách do AI tạo ra. Mỗi hình thức đặt ra thách thức khác nhau, và nỗi lo ngại của ngành có thể một phần đang bị thổi phồng.

Blinkist dẫn đầu thị trường tóm tắt sách với 41 triệu người dùng tính đến tháng 12/2025, cung cấp bản rút gọn 15 phút cho hơn 9.000 đầu sách phi hư cấu. Các đối thủ gồm Headway (30 triệu người dùng), getAbstract (16 triệu người dùng với 27.000 bản tóm tắt) và Shortform. Trong khi đó, các công cụ AI đa năng như ChatGPT, Claude và Gemini có thể tạo ra bản tóm tắt chi tiết cho hầu hết mọi cuốn sách được xuất bản chỉ trong vài giây. Một khảo sát toàn cầu năm 2024 cho thấy 86% học sinh, sinh viên đã sử dụng công cụ AI để hỗ trợ học tập, bao gồm cả tóm tắt văn bản.

Điều quan trọng là không có bằng chứng trực tiếp nào cho thấy tóm tắt AI làm giảm lượng mua sách. Doanh số sách in duy trì ổn định ở mức 762,4 triệu bản năm 2025, và doanh thu thương mại Mỹ tăng gần 5% trong năm 2024. Các dịch vụ tóm tắt sách thường xuyên định vị mình là phần bổ sung cho việc đọc sách — nhiều người dùng mô tả một chuỗi từ đọc tóm tắt đến mua sách gốc. Phép so sánh với trailer phim có thể phù hợp: tóm tắt thúc đẩy khám phá hơn là thay thế.

Mối lo ngại của các nhà xuất bản tập trung vào bản quyền và tác phẩm phái sinh. Tính năng “Ask This Book” của Amazon, ra mắt tháng 12/2025 trên một số thiết bị Kindle, lập tức vấp phải phản đối từ Authors Guild (Hiệp hội Tác giả Mỹ), với lập luận rằng tính năng này tạo ra “sử dụng phái sinh, không đơn thuần là chức năng tìm kiếm” — và đáng chú ý là nhà xuất bản và tác giả không thể từ chối tham gia. Bối cảnh pháp lý đang thay đổi nhanh chóng qua các vụ kiện lớn. Tháng 6/2025, Thẩm phán William Alsup trong vụ Bartz kiện Anthropic phán quyết rằng việc huấn luyện AI trên các cuốn sách được mua hợp pháp cấu thành sử dụng công bằng (fair use) — “mang tính chuyển đổi, thực sự đột phá” — nhưng việc lấy sách trái phép để huấn luyện thì không. Vụ kiện dẫn đến thỏa thuận dàn xếp sơ bộ 1,5 tỷ USD vào tháng 9/2025, khoản bồi thường bản quyền lớn nhất trong lịch sử, trung bình khoảng 3.000 USD mỗi đầu sách trong số ước tính 500.000 cuốn sách liên quan. Hơn 70 vụ kiện bản quyền liên quan đến AI được nộp vào cuối năm 2025, tăng gấp đôi so với năm trước. Phán quyết tháng 2/2025 trong vụ Advance Local Media kiện Cohere xác lập rằng “bản tóm tắt thay thế” (substitutive summaries) phản ánh cấu trúc biểu đạt của tác phẩm gốc có thể vi phạm bản quyền — một tiền lệ có tác động trực tiếp đến việc tóm tắt sách bằng AI.

Làn sóng sách do AI tạo ra trên Amazon là mối lo ngại thực tế cấp bách hơn. Ước tính có 10.000–40.000 ebook do AI tạo ra được phát hành hàng tháng trên nền tảng KDP của Amazon, nhiều cuốn không có thông báo rõ ràng. Một số gây nguy hiểm thực sự — các hướng dẫn hái nấm do AI viết đã liệt các loài độc là an toàn. Amazon đã phản ứng bằng cách giới hạn mỗi tác giả tối đa ba cuốn sách mỗi ngày (tháng 9/2023), yêu cầu khai báo nội dung do AI tạo ra (tháng 12/2023) và giảm tỷ lệ nhuận bút cho sách bìa mềm giá thấp để hạn chế lợi nhuận từ nội dung AI (tháng 6/2025). Văn phòng Bản quyền Mỹ tái khẳng định vào tháng 1/2025 rằng nội dung do AI tạo ra không có đóng góp sáng tạo có ý nghĩa của con người sẽ không được bảo hộ bản quyền.

Tình yêu bất ngờ của Gen Z với sách in

Có lẽ xu hướng phản trực giác nhất trong xuất bản đương đại là thế hệ Gen Z — những người lớn lên với công nghệ số — lại áp đảo nghiêng về phía sách giấy. Một nghiên cứu năm 2024 của các nhà nghiên cứu Đại học Portland State, Kathi Inman Berens và Rachel Noorda, khảo sát 2.075 độc giả Gen Z và Millennial, phát hiện rằng những người tham gia đọc và mua trung bình gấp đôi số sách in mỗi tháng so với bất kỳ định dạng nào khác. Gần 90% lượng sách mua trong nhóm Gen Z là sách giấy. Chỉ 14% lượng sách mua của Gen Z là ebook.

Chất xúc tác là BookTok — cộng đồng sách trên TikTok đã tích lũy hơn 181,7 tỷ lượt xem và thúc đẩy khoảng 90 triệu lượt mua sách trong năm 2022 (khảo sát Nielsen Holdings). Tác động của BookTok lên các đầu sách cũ thật kinh ngạc: sách xuất bản trong giai đoạn 2014–2017 ghi nhận doanh số tăng 1.698% từ tháng 6/2019 đến tháng 6/2022 theo dữ liệu theo dõi của Canada. Cuốn It Ends with Us của Colleen Hoover, xuất bản lần đầu năm 2016, đã trở thành tiểu thuyết người lớn bán chạy nhất năm 2021 sau khi lan truyền trên BookTok, với mức tăng doanh số 661%. Hiện tượng này mang đặc thù gắn với sách vật lý — văn hóa BookTok xoay quanh video “haul sách”, thẩm mỹ của giá sách, nghệ thuật ghi chú và trải nghiệm cầm sách đọc như một màn trình diễn.

Xu hướng này đã thổi bùng sự hồi sinh của bán lẻ sách giấy. Barnes & Noble mở 57 cửa hàng mới trong năm 2024 — nhiều hơn cả thập kỷ từ 2009 đến 2019 cộng lại — với kế hoạch tiếp tục mở 60+ cửa hàng mỗi năm. Các hiệu sách độc lập tăng trưởng còn ấn tượng hơn: số liệu của Hiệp hội Người bán sách Mỹ (ABA) cho thấy thành viên tăng từ 1.916 lên 3.218 địa điểm từ năm 2020, tức tăng 70%. Riêng năm 2025, có 422 hiệu sách độc lập mới khai trương.

Sở thích sách in của Gen Z phản ánh một phong trào cai nghiện kỹ thuật số rộng hơn trong nhóm người trẻ 16–24 tuổi, những người đang chủ động giảm thời gian sử dụng mạng xã hội. Sách giấy vừa là lối thoát khỏi màn hình, vừa là tín hiệu của sự gắn kết có chủ đích với nội dung dài hơi — một thái độ mang tính phản văn hóa trong thời đại cuộn mãi không hết.

Kết luận: ba định dạng, ba tương lai

Thị trường sách không đang hội tụ về một định dạng thống trị duy nhất, mà đang phân kỳ thành ba hệ sinh thái riêng biệt với quỹ đạo tăng trưởng và hồ sơ độc giả khác nhau.

Sách nói là câu chuyện tăng trưởng rõ ràng nhất, được dự báo tăng gấp bốn lần doanh thu vào năm 2030. Giọng đọc bằng AI đang đẩy nhanh xu hướng này bằng cách giảm chi phí sản xuất xuống đến 80%, cho phép nhà xuất bản chuyển đổi các kho sách cũ nằm im thành sách nói ở quy mô chưa từng có. Sách nói chiếm lĩnh các khoảnh khắc tiêu thụ — lúc đi lại, tập thể dục, làm việc nhà — mà cả sách in lẫn ebook đều không thể tiếp cận.

Sách in sẽ tồn tại như những vật phẩm cao cấp, giàu trải nghiệm và mang ý nghĩa văn hóa. Thị trường sách giấy toàn cầu trị giá 70,2 tỷ USD được dự báo duy trì gần như ổn định (tốc độ tăng trưởng kép 0,19% đến năm 2030), nhưng “ổn định” ở đây có nghĩa là bền vững ở quy mô khổng lồ. Sách in sẽ tiếp tục thống trị ở phân khúc sách thiếu nhi, nghệ thuật và nhiếp ảnh, quà tặng, và bất kỳ ngữ cảnh nào mà vật phẩm vật chất mang ý nghĩa vượt ra ngoài văn bản của nó. Làn sóng hồi sinh sách in của Gen Z và sự bùng nổ của hiệu sách độc lập gợi ý rằng sách giấy đang trở nên có ý nghĩa hơn, chứ không phải ít hơn, về mặt văn hóa — dù thị phần của chúng vẫn đang giảm dần theo từng năm.

Ebook chiếm vị trí trung gian — hữu dụng nhưng tăng trưởng chững lại — không thể thiếu đối với độc giả đọc nhiều, người hay đi lại, người cần hỗ trợ tiếp cận và các tác giả tự xuất bản, nhưng khó có khả năng đạt được vị thế văn hóa chủ đạo như người ta từng dự đoán. Mức tăng trưởng khiêm tốn 1–3%/năm phản ánh một định dạng đã trưởng thành, đã tìm thấy trần giới ở khoảng 10–15% thị trường.

Tác động của AI sẽ không đến từ việc tóm tắt thay thế việc đọc — bằng chứng cho thấy điều đó không xảy ra — mà từ các cuộc chiến bản quyền đang định hình lại việc ai sẽ hưởng lợi từ nội dung văn bản, làn sóng sách do AI tạo ra đang làm suy giảm chất lượng khám phá và niềm tin, và sự biến đổi kinh tế sản xuất sách nói. Cảnh báo của Authors Guild đã nắm bắt đúng điểm mấu chốt: nếu không có các biện pháp kiểm soát hiệu quả, “sự pha loãng thị trường do các tác phẩm do AI tạo ra sẽ dẫn đến việc thu hẹp nghề nghiệp khi ngày càng ít tác giả người thật có thể kiếm sống từ việc viết.” Cuốn sách đã sống sót qua máy in, sách bỏ túi, truyền hình, internet và ebook. Bài kiểm tra tiếp theo là liệu mô hình kinh tế hỗ trợ nghề viết của con người có thể tồn tại trong thời đại trí tuệ nhân tạo hay không.

Tài liệu tham khảo

1. Association of American Publishers (AAP). AAP StatShot Annual Report: Publishing Revenues Totaled $32.5 Billion for Calendar Year 2024. Tháng 8/2025. https://publishers.org/news/aap-statshot-annual-report-publishing-revenues-totaled-32-5-billion-for-calendar-year-2024/
2.  
3. Publishers Weekly. Print Book Sales Rose Slightly in 2025. Tháng 1/2026. https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/financial-reporting/article/99417-print-book-sales-rose-slightly-in-2025.html
4.  
5. Statista. eBooks — Worldwide Market Forecast. 2024. https://www.statista.com/outlook/dmo/digital-media/epublishing/ebooks/worldwide
6.  
7. Statista. Physical Books — Worldwide Market Forecast. 2024. https://www.statista.com/outlook/amo/media/books/physical-books/worldwide
8.  
9. Grand View Research. Audiobooks Market Size & Share | Industry Report, 2030. https://www.grandviewresearch.com/industry-analysis/audiobooks-market
10.  
11. Straits Research. Audiobook Market Size, Share & Growth Report by 2033. https://straitsresearch.com/report/audiobook-market
12.  
13. Delgado, P., Vargas, C., Ackerman, R., & Salmerón, L. (2018). Don’t throw away your printed books: A meta-analysis on the effects of reading media on reading comprehension. Educational Research Review, 25, 23–36. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1747938X18300101
14.  
15. Altamura, L., et al. (2023). Meta-analysis on digital reading and comprehension across 470,000 participants. Được trích dẫn qua: Scholastica/Oklahoma Education Journal. https://oej.scholasticahq.com/article/125437-turning-the-page-what-research-indicates-about-print-vs-digital-reading
16.  
17. Mangen, A., Olivier, G., & Velay, J.-L. Comparing Comprehension of a Long Text Read in Print Book and on Kindle: Where in the Text and When in the Story? PhilPapers. https://philpapers.org/rec/MANCCO-2
18.  
19. Taylor & Francis Online. No Negative Effects of Reading on Screen on Comprehension of Narrative Texts Compared to Print: A Meta-analysis (2022). https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15213269.2022.2070216
20.  
21. PubMed Central / NIH. Computer Vision Syndrome: A Comprehensive Literature Review (2025). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11901492/
22.  
23. De los Santos, B. & Wildenbeest, M. E-book Pricing and Vertical Restraints. Indiana University Kelley School of Business. https://host.kelley.iu.edu/mwildenb/ebooks.pdf
24.  
25. Toner Buzz. Printed Books vs eBooks Statistics, Trends and Facts [2026]. https://www.tonerbuzz.com/blog/paper-books-vs-ebooks-statistics/
26.  
27. WordsRated. Self-published Books & Authors Sales Statistics. https://wordsrated.com/self-published-book-sales-statistics/
28.  
29. WordsRated. BookTok Statistics. https://wordsrated.com/booktok-statistics/
30.  
31. American Library Association (ALA). New ALA Report: Gen Z & Millennials Are Visiting the Library & Prefer Print Books. Tháng 12/2019. https://www.ala.org/news/2019/12/new-ala-report-gen-z-millennials-are-visiting-library-prefer-print-books
32.  
33. Berens, K. I., & Noorda, R. (2024). Gen Z and Millennial Reading Habits Survey (2.075 người tham gia). Portland State University. Được trích dẫn qua: Book Riot. https://bookriot.com/gen-z-reading-trends/
34.  
35. The Authors Guild. Statement on Amazon Kindle’s New “Ask This Book” AI Feature. Tháng 12/2025. https://authorsguild.org/news/statement-on-amazon-kindle-ask-this-book-ai-feature/
36.  
37. The Authors Guild. Bartz v. Anthropic Settlement: What Authors Need to Know. Tháng 9/2025. https://authorsguild.org/advocacy/artificial-intelligence/what-authors-need-to-know-about-the-anthropic-settlement/
38.  
39. Copyright Lately. Court Rules AI News Summaries May Infringe Copyright (Advance Local Media v. Cohere, tháng 2/2025). https://copyrightlately.com/court-rules-ai-news-summaries-may-infringe-copyright/
40.  
41. Fast Company. Barnes & Noble Will Open 60 New Bookstores in 2025. Tháng 1/2025. https://www.fastcompany.com/91271622/barnes-noble-opening-60-new-stores-locations-full-list-of-cities-states-bookstore-revival
42.  
43. ScienceDirect. Life-cycle Greenhouse Gas Emissions of E-books vs. Paper Books: A Japanese Case Study (2018). https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0959652618310084
44.  
45. Earth.Org. Less Than 25% of Global E-Waste Is Recycled, UN Report Warns (2024). https://earth.org/e-waste-recycling-rates-remain-dangerously-low-as-demand-for-electronic-devices-booms-un-report-reveals/
46.  
47. PublishDrive. The Audiobook Surge in 2025: Why Authors Can’t Ignore It. https://publishdrive.com/the-audiobook-surge-in-2025-why-authors-cant-ignore-it.html
48.  
49. Publishing Perspectives. AAP’s December StatShot: US Book Market Up 6.5 Percent. Tháng 3/2025. https://publishingperspectives.com/2025/03/aaps-december-statshot-us-market-up-6-5-percent-year-to-date/

Nguồn: https://bookhunterplus.vn/article/ebook-vs-sach-giay-trong-thoi-dai-ai