Văn học - Nghệ thuật

Điểm sách: Xuân Fialta- một trong những truyện ngắn xuất sắc nhất mọi thời đại

Bởi

Tháng Năm 29, 2019

462

Xuân Fialta- một trong những truyện ngắn được xếp vào hàng xuất sắc nhất mọi thời đại- được Vladimir Nabokov viết bằng tiếng Nga vào năm 1936, bản gốc tên là Весна в Фиальте (Vesna v Fial’te). Sau đó Nabokov cùng với Peter Pertzov dịch ra bản tiếng Anh- tên truyện là Spring in Filata.

Người ta hay nói con người gặp gỡ nhau là do số mệnh. Với Victor, người dẫn truyện và cũng là nhân vật chính, đã gặp gỡ Nina ở Fialta vẩn mây và buồn bã này như một thứ số mệnh hiển nhiên được bày sẵn mà hai người nhận lấy không chút đắn đo. Fialta, một thành phố du lịch nhỏ, đang vào xuân, nhưng không khí ở đó thì buồn :”Biển, bớt mặn vì no mưa, chuyển màu ô liu mờ; còn những làn sóng lờ đờ thì không tài nào sủi bọt nổi”. Victor yêu thành phố này bởi vì :”Tôi yêu thành phố nhỏ này; phải chăng vì trong tên nó tôi nghe được mùi ẩm ngọt đường của bông hoa li ti, tối màu, nhàu nhĩ nhất trong số các bông hoa…” Chàng đến thành phố này trong chuyến đi công tác, để vợ con ở nhà, và tại nơi đây, khi dõi theo ánh nhìn của gã người Anh, Victor nhìn thấy Nina.

Thật ra thì Victor đã gặp Nina mười lăm năm trước, khi hai ngừoi còn trẻ, tại điền trang của bà cô Victor. Lúc đó, Victor mới tốt nghiệp học viện quốc gia, còn Nina mới đính hôn với một chàng sỹ quan đạo mạo và chỉnh chu. Khi đi ra ngoài, Victor làm rơi chiếc đèn pin, và Nina tìm giúp chàng. Khi đó, chàng đã hôn vào cổ nàng. Nina không kháng cự “cùng sự hồn nhiên ngay thẳng cố hữu duy chỉ nàng mới có, đôi môi ân cần, phục tùng của mình với môi tôi”. Sau đó, khi Nina bị cuốn hút vào trò chơi ném tuyết, hầu như nàng đã quên mất Victor.

Nina là một người có tính cách đặc biệt, một mẫu đàn bà thật thụ pha lẫn tính cách hồn nhiên vô tư của trẻ con. Bên trong nàng, luôn giấu sẵn một ngọn lửa nhỏ, chỉ cần một ngọn gió thổi qua, tức thì ngọn lửa trong nàng sẽ bùng cháy. Nàng lẳng lơ một cách khả ái, nàng xem các mối quan hệ như một cuộc vui, nàng thưởng thức nó, và khi cuộc vui qua rồi, nàng chả bận tâm nhớ lại làm gì. Victor thích nàng, cũng vì tính cách của nàng quá ư đặc biệt :”tôi nhớ là mình đã sửng sốt không chỉ vì thái độ dửng dưng của nàng với tôi, mà chủ yếu vì vẻ tự nhiên hết sức chân thành của thái độ dửng dưng ấy, do khi đó tôi vẫn còn chưa biết rằng chỉ cần tôi nói đôi lời là nó sẽ lập tức thay ngay cái sắc thái cảm xúc lạ lùng ấy bằng sự hợp tác vui vẻ, hiền hậu, hăng hái trong khả năng cho phép, hệt như tình yêu của đàn bà là nước nguồn chứa những chất muối tốt lành mà nàng sẵn lòng cho bất cứ ai uống từ chiếc gàu nhỏ của mình, miễn anh đừng lơ đi”. Đàn ông, nói chung, vẫn thích chinh phục những mẫu đàn bà ngoan mà lẳng lơ như thế. Rất có thể, Victor đến với Nina lúc đầu cũng chỉ vì muốn chinh phục nàng thôi.

Xuyên suốt câu chuyện, từ “cuối cùng” và “đầu tiên” được Nabokov sử dụng nhiều lần: “thậm chí tôi còn biết rằng đó là cuộc gặp cuối cùng; tôi nói là cuối cùng; bởi tôi không đủ sức hình dung được tổ chức siêu nhiên nào lại đồng ý thu xếp cho tôi cuộc gặp mới với nàng sau nấm mộ”, “Hình như lần cuối cùng chúng mình gặp nhau ở Paris-tôi nhận xét”, “lần đầu tiên tôi gặp nàng ở nước ngoài tại Berlin, ở chỗ người quen”. Với Victor, luôn luôn hiện diện sự tiếc nuối trong chàng trong mỗi cuộc gặp với Nina. Chàng đã quen với cái tính cách trẻ con tung tăng ấy, lúc nào gặp nàng cũng như “hoặc là vừa đến hoặc là sắp đi” và chàng ” tôi quá quen sự lưỡng lự, do dự, nhớ nhớ quên quên, cảnh tất tả ngược xuôi của nàng”. Nina rất đáng yêu với tính cách hồn nhiên trong veo của cô ấy, ví dụ như trong đoạn sau” hôn tôi ba lần bằng cả miệng mình rồi bắt đầu bước cạnh tôi, đeo lấy tôi, kháp bước chân mình với bước chân tôi bằng cách nhảy và lượn là là, trong chiếc váy nâu đỏ chật căng với đường xẻ dọc ống chân”. Một người đàn bà quyến rũ kiểu suối-lành-tươi-mát như Nina, cũng chẳng lạ khi Victor phải lòng nàng.

Tuy nhiên, chỉ có mình Victor phải lòng Nina mà thôi. Với nàng, hình như là nàng chẳng nhớ gì Victor, mặc dù hai người cũng có một số kỷ niệm đẹp:” Lần nào tôi gặp nàng trong suốt thời gian mười lăm năm…mà tôi không biết nên gọi chính xác là gì: bạn bè? yêu đương?…dường như nàng cũng chẳng nhận ra tôi ngay:và lúc này nàng cũng đứng yêu một lát…”đã đến lúc sắp lên tàu, nàng nhanh nhẹn, nhưng với thái độ rất ngoan đạo, hôn mọi người, rồi leo lên cửa toa, biến mất, sau đó, xuyên quá kính, tôi nhìn thấy nàng thu xếp chỗ trong cu-pê và đột nhiên quên hẳn chúng tôi, chuyển qua thế giới khác”, “hết lần này đến lần khác, nàng vội vã xuất hiện bên lề cuốn sách đời tôi, mà hoàn toàn không ảnh hưởng đến văn bản chính”. Nina là con người như thế, theo em, nàng sống chỉ cho những cảm xúc hiện tại, không hứa hẹn, không vương vấn, không yêu thương. Mối quan hệ với người khác giới, chỉ giúp nàng tăng hương vị cuộc sống mà thôi. Tuy nhiên, tôi không nghĩ là nàng không có cảm xúc với Victor. Có một chi tiết, khi nàng cùng Victor vào cửa hiệu mua cái ví, nàng đã tính lấy tiền từ tay chàng, nhưng sau đó nàng “sực nhớ ra đúng lúc, rồi chúng tôi đi ra, chả mua gì”. Chi tiết này hay, khi nàng tính lấy tiền từ tay chàng, nàng đã xem chàng là người thân của mình, nhưng sau đó, nàng đã nhớ ra là giữa họ tốt nhất là không nên dính líu với nhau bởi chuyện vật chất, nên nàng dừng lại. Nina là một người phụ nữ có lòng tự trọng cao.

Trong giấc mơ của Victor có cả hình bóng Nina:” có lần tôi mơ thấy nàng ra sao: hình như con gái lớn của tôi chạy đến nói rằng người gác cửa gặp chuyện không may, và khi tôi xuống chỗ ông ta thì nhìn thấy ở đó, giữa lối đi, trên chiếc rương, kê tấm vải gai cuộn tròn dưới đầu, xanh xao và trùm kín khăn, Nina đang ngủ như chết, chẳng khác gì những người di cư cùng khổ vẫn ngủ tại các nhà ga bị Chúa lãng quên.”

Trong tình yêu, làm sao có yêu đúng yêu sai và không có chỗ cho đạo đức học. Người ta chỉ biết rằng cảm xúc yêu một người là có thật khi người ta bắt đầu có cảm giác nhớ nhung và muốn ở bên cạnh người mình yêu. Victor cũng vậy, chàng luôn muốn bên cạnh Nina, nhưng nàng thì lại không cần chàng. Giữa họ, cứ như bị cuốn theo một trò chơi số phận mà chỉ một người là cố gắng, còn một người thì dửng dưng. Victor yêu nàng, tuy rằng biết tính cách nàng cũng thuộc loại lẳng lơ, ví dụ như trong đoạn sau đây: “Tôi bước vào, nhìn thấy nàng từ xa và xác định đựơc một cách máy móc , nhưng không hề nhằm lẫn, sau khi đưa mắt nhìn những người đàn ông khác trong phòng, là ai trong số họ biết về nàng nhiều hơn tôi biết”. Nhưng chàng chả cưỡng lại được sự hấp dẫn từ nàng, cho nên “khi tình cờ ngồi cạnh nàng bên bàn trà, tôi đã trắng trợn thử mức độ chịu đựng thầm kín của nàng”.

Trong mối quan hệ của Victor và Nina, một người có vợ và một người có chồng, tuyệt nhiên không thấy rằng hôn nhân của họ có vấn đề. Tuy nhiên, có chi tiết về Victor là:” Tôi để vợ con ở nhà: đó là một ốc đảo hạnh phúc luôn hiện diện trên phương bắc quang đãng của bản thể tôi, luôn trôi bên tôi, thậm chí xuyên qua tôi, nhưng dẫu thế nào đi nữa vẫn ở bên ngoài tôi”. Còn với Nina, mặc dù chồng luôn tỏ vẻ yêu nàng, nhưng nàng vẫn chưa bao giờ đọc hết một cuốn sách của chồng viết (chồng nàng viết sách), mà “chỉ biết rõ những chi tiết hay nhất từ cuộc đàm đạo giữa những người bạn chọn lọc”. Chồng Nina, một kẻ thô lỗ, sống giả tạo và thực dụng, dù đoán được chuyện ngoại tình của vợ mình, nhưng vẫn nhắm mắt làm ngơ, miễn sao Victor dùng truyện viết của y chuyển thể thành phim là được. Dù những chi tiết này nhỏ thôi, nhưng cũng đủ làm bước đệm hình thành nên mối quan hệ giữa Victor và Nina.

Trong truyện ngắn này, Nabokov cũng dùng hay dùng những từ ngữ lập đi lập lại, như là dấu hiệu báo cho chúng ta biết được sự kết thúc của câu chuyện. Vì dụ như tờ quảng cáo gánh xiếc tới thành phố dán vào bức tường trong ngày đầu Victor gặp lại Nina ở Fialta, rồi sau này chi tiết gánh xiếc xuất hiện thêm vài lần nữa. Ngày trước khi gặp tai nạn, Nina và Victor đi lang thang, “gánh xiếc chắc đã phái những người đưa tin hỏa tốc đến”, và cũng chính cái xe chở gánh xiếc đã tông vào xe của chồng nàng, và giết chết Nina. Còn nữa, khi gặp Nina ở Fialta, Victor đã biết đó là cuộc gặp cuối cùng với nàng. Nina ăn lần cuối cùng trong đời món nhuyễn thể mà nàng rất thích. Màu vàng cũng được Nabokov tả lại nhiều lần :”vỏ cam hãy còn nguyên sắc vàng trên vạt vỉa hè xám lam xưa cũ”, Nina quàng cái khăn màu vàng chanh khi gặp Victor, thân thùng mạ vàng của chiếc xe tải nào đó khi Nana và Victor đi lang thang bắt gặp, chiếc ô tô màu vàng của chồng Nina.

Giá trị của Xuân Fialta còn nằm ở những câu văn được viết một cách tinh tế, một loại văn chương đỉnh cao được Nabokov viết trau chuốt chi li từ những chi tiết nhỏ nhất, ví dụ như trong đoạn tả cảnh quan hệ của Victor và Nina, đúng là có một không hai:

“Ferdinand đi đấu kiếm rồi”,- nàng tự dưng nói vậy và nhìn phần dưới mặt tôi, thầm cân nhắc gì đó rất nhanh (sự sáng dạ của nàng trong tình ái là có một không hai), rồi quay người lại, uốn éo trên các mắt cá mảnh mai, đưa tôi theo sàn dạ xanh lam, trên chiếc ghế cạnh cửa phòng nàng còn đặt cái khay được mang ra ngoài cùng những gì còn lại từ bữa sáng đầu tiên, với vết mật ong trên dao ăn và rất nhiều mẩu vụn trong đĩa sứ xám, nhưng phòng đã được dọn, và do làn gió lùa của chúng tôi mà diềm tấm rèm voan thêu những bông thược dược trắng giữa hai nửa vừa hồi sinh của ô cửa sổ sát sàn trông ra một ban-công gang rất hẹp bị hút vào rồi mắc lại, chỉ khi chúng tôi đã sập chốt thì nó mới, với tiếng thở ra khoan khoái, buông nếp rèm xuống; rồi lát sau. tôi bước ra ban-công nhỏ ấy, từ phố vắng ban mai u ám thấp thoáng sắc xám tử đinh hương…”

Nhân vật Victor cuối cùng cũng nhận ra chàng đã yêu Nina. Ngày cuối cùng, khi hai người nán lại, chàng đã nói: “Có sao không nhỉ, nếu tôi yêu chị?” Nina đưa mắt nhìn, tôi nhắc lại, tôi muốn nói thêm…song có gì đó, như con dơi, thoáng qua mặt nàng, một vẻ mặt lanh lẹn, xa lạ, gần như xấu xí, và nàng, một người có thể hồn nhiên, như trên thiên đàng, thốt lên những lời khiếm nhã, lại trở nên bối rối; tôi cũng thấy lúng túng…”Anh đùa thôi, anh đùa ấy mà”, -tôi vội vàng nói và khẽ ôm lấy nàng, ngay dưới ngực phải. Chẳng rõ từ đâu trên tay nàng xuất hiện một bó chặt cứng những bông đồng thảo sẫm màu, nhỏ li ti, vô tư tỏa hương, và, trước khi quay về khách sạn, chúng tôi còn đứng bên lan can phòng hộ, mà mọi điều vẫn vô vọng như xưa. Nhưng đá ấm như thân người, và bỗng dưng tôi hiểu những điều trước giờ tôi vẫn nhìn mà chẳng hiểu, tại sao vừa rồi tờ giấy bạc lại nhấp nhánh như vậy, tại sao ánh hồi quang từ chiếc ly lại rung rinh, tại sao biển lại lấp loáng: ánh dương len lén rót lên bầu trời trắng trên Fialta tự lúc nào và giờ đây nắng đã trải khắp nơi…” Cuối cùng thì chàng cũng thốt lời yêu Nina, và liệu Nina có yêu chàng không nhỉ? Tôi nghĩ chắc là có, nhưng cũng có thể là không, cũng có thể nàng suy nghĩ rằng không nhất thiết phải nói ra lời yêu làm gì, bởi vì với tính cách rất đàn bà rất trẻ con của nàng, thì tình ái tự bản thân nó đã là một cuộc vui. Rồi cuối cùng nàng cũng chết, khi chiếc xe của chồng nàng tông phải chiếc xe chở gánh xiếc rong. Riêng chồng nàng và bạn y sống sót.

Xuân Fialta của Nabokov nổi tiếng nhờ vào cốt truyện sâu sắc với cách lột tả rất hay về tâm trạng của nhân vật. Câu văn được trau chuốt tỉ mỉ từng chữ từng lời với cách dùng từ theo một thứ ngôn ngữ đầy tính thẩm mỹ cao và hoàn hảo. Mở đầu câu chuyện là mùa xuân ở Fialta “vẩn mây và buồn bã. Mọi thứ đều ẩm ướt: các thân tiêu huyền loang lổ” cho đến cuối truyện Victor đã thấy mọi thứ đều đẹp lung linh, và chàng đã :”hiểu những điều trước giờ tôi vẫn nhìn mà chẳng hiểu, tại sao vừa rồi tờ giấy bạc lại nhấp nhánh như vậy, tại sao ánh hồi quang từ chiếc ly lại rung rinh, tại sao biển lại lấp loáng: ánh dương len lén rót lên bầu trời trắng trên Fialta tự lúc nào và giờ đây nắng đã trải khắp nơi..”. Mọi thứ ở Fialta đều sáng rực lên như tình yêu của chàng với Nina… Tuy câu chuyện kết thúc buồn, vì Nina đã chết, nhưng tôi vẫn cho rằng câu chuyện không đến nỗi kết thúc bi quan, vì cuối cùng thì Victor cũng kịp nói lời yêu với Nina, tại Fialta xinh đẹp này.

Xuân Fialta, một truyện ngắn viết về tình yêu và số phận của những con người. Tình yêu từ xưa đến nay, dù hạnh phúc hay đau khổ, vẫn rất đẹp. Xin đừng đánh giá câu chuyện dựa vào các chuẩn mực đạo đức. Tình yêu, tự bản thân nó, vốn dĩ không có khái niệm đúng hay sai. Đôi khi chính ta còn không hiểu tại sao ta lại yêu người như Victor đã từng không hiểu tại sao anh lại đi yêu người đàn bà này?

*Những câu văn trong ngoặc kép được trích dẫn từ truyện ngắn “Xuân Fialta”, nằm trong tập truyện ngắn “Mây, hồ, tháp” của dịch giả Thiên Lương.

Nguồn: blogger Violet V Tran

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Robin Hood – biểu tượng chính nghĩa trong văn hóa đại chúng phương Tây

“THƯ GỬI CON TRAI” PHÁT HÀNH TẠI NƯỚC ANH

Cuốn sách chinh phục trẻ em thời đại số

0 BÌNH LUẬN